‘Ag hoe gevoelig wordt myn harte’

Berendina omslagvrijdag 19 december 2014 – Leed bleef de in Zutphen geboren dichteres Berendina van Rensinck (1704-1780) niet bespaard. In 1738 trouwde zij te Bennekom met de weduwnaar Henricus Hoffman, die drie kinderen had. Door haar huwelijk werd zij stiefmoeder over de twee nog levende kinderen uit Hoffmans eerste huwelijk. Samen kregen zij vier kinderen, van wie een doof werd geboren, een drukke huishouding.

Hoffman overleed in 1759, waardoor zij zes opgroeiende kinderen alleen moest verzorgen. Twee jongens kozen ook voor het predikantschap, van de andere kinderen is nauwelijks iets bekend.

Haar biograaf Bert Lever, die ook in Bennekom woont, houdt zich al een kwart eeuw met haar bezig en vond totaal vijftien gedichten. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

‘De Oorlog’ van Jan Claudius de Cock

Een bijzondere aanwinst van het Breda’s Museum

Breda's Museum De Cockdonderdag 18 december 2014 - Er zijn dagen dat ik me probeer voor te stellen hoe de jeugd van Jacob Campo Weyerman was. Vorige week was ik in Breda, liep via het Kasteel en het Begijnhof naar het Breda’s Museum en de hele dag regende het. Geen pretje, harde wind, muts doorweekt, een van regen zware jas.

Weyerman werd in 1677 geboren nabij Charleroi, dat toen nog niet zo’n naargeestig oord was, en de stad werd belegerd. Zijn vader was er als militair, zijn moeder als diens echtgenote, misschien als marketentster, zeker zwanger. Niet bepaald gunstige omstandigheden voor de eerste levensdagen. Modder, strijd, Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Het boekenlandschap van Jacob Campo Weyerman

Breda’s Museum pakt uit met het werk van Jan de Bie

Breda's Museum Jan de Biewoensdag 17 december 2014 - Een uur lang was ik de enige bezoeker van het Breda’s Museum in het Chassépark. Alle tijd en ruimte om een bijzondere tentoonstelling te bezoeken: Boekenlandschappen van Jan de Bie.

Al in 2002, toen de stad Breda op onnavolgbare wijze het 750-jarig bestaan vierde, zag ik in een café een enorme afbeelding (in rood) van een bepruikte man in een bibliotheek, op de voorgrond globes en de wanden, de vloer gestoffeerd met boeken, aan de muur ook schilderijen. De afbeelding, een schilderij was het niet, eerder een uit kleine houtdrukken samengestelde (geplakte?) verbeelding.

een uit kleine houtdrukken samengestelde (geplakte?) verbeeldingOok in ander werk van De Bie treft die techniek: het bij elkaar voegen van kleine voorstellingen tot een grote. Als het een collage mag heten, dan toch een collage die een coherente verbeelding laat zien.

In 2002 was de bepruikte man in het midden van het beeld, verborgen in de diepte, volgens de bijgeleverde tekst Jacob Campo Weyerman ‘te gast in Engeland’. Het werk van Jan de Bie hing in een luidruchtige kroeg en Jan de Bie oogde als een ‘Lebemann’, die van schilderen en drinken hield en als hij over Weyerman sprak een opgewonden lach verspreidde. Zijn fascinatie voor Weyerman en de bibliotheek vond ik destijds even charmant als wonderlijk. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | 1 reactie

Sublieme genoegens beleven aan de Zwitserse Alpen

Wat Bazel, de Keukenhof en Den Haag met elkaar verbindt

Caspar Wolfdinsdag 16 december 2014 – Lange tijd waren berglandschappen niet de moeite van het afbeelden waard. Ja, hoogstens als retorisch element van een bijbels of historisch drama, maar verder niet. Zo waren de Alpen nutteloos of lastig: een obstakel voor reizigers naar Italië.

Bergketens werden bovendien gezien als ongewenst bijproduct van de zondvloed. De Alpen waren het zichtbare gevolg van Gods almacht en wraak. Het hooggebergte werd hierom afzichtelijk gevonden en wegens het gevaar dat ervan uitstraalt, ook afstotelijk.

Maar in de 18e eeuw veranderden de opvattingen over natuur. Men zocht naar een esthetische beleving die ook verrassing en spanning opleverde. Men verlangde naar ‘delightful horror’ (op illustratie klikken!), Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Goya, de grote meester van de Spaanse schilderkunst

Goya Gatosmaandag 15 december 2014 – Francisco Goya (1746-1828) maakte in zijn beginjaren als kunstenaar diverse kartonnen (‘cartones’) als ontwerp voor fresco’s, tapijten en wandkleden. Die waren bestemd voor koninklijke paleizen als El Escorial en El Prado. De kartonnen, op ware grootte, zijn allemaal bewaard gebleven en vormen de kern van de tentoonstelling Goya in Madrid, die vorige maand in het Prado Museum geopend is. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Merkwaardig (week 50)

Sigismonda and the Heart of Guiscardo_ door Moses Haughtonzondag 14 december 2014 – Dankzij Google Alerts en diverse tipgevers komen er iedere week nogal wat websites voorbij met opmerkelijke berichten over de 18e eeuw. De oogst van deze week is een allegaartje van plaatjes, krantenberichten, verhalen, persberichten, recensies, films, recepten. – Zoals altijd vergezeld van een afbeelding van een lezende man of vrouw: deze keer geschilderd door Moses Haughton. Het is een scène uit De Decamerone met Sigismonda en een urn, waarin zich het hart van haar geliefde Guiscardo bevindt. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

IJspret

Benjamin Patterson 1788zaterdag 13 december 2014 – Rusland kende al in de 17e eeuw een achtbaan. Dat was een steile ijshelling van ongeveer 25 meter hoog, die je eerst via een houten stellage moest beklimmen om daarna met een sleetje – aanvankelijk niet meer dan een blok ijs met daarin een zitplaats met wat stro – naar beneden te roetsjen. Vooral rond St. Petersburg was dit een favoriet winters tijdverdrijf: voor stad en dorp, voor jong en oud, voor arm en rijk, voor sleeërs en toeschouwers. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Twee geloven op een kussen

Kaplanvrijdag 12 december 2014 - Meer dan 1500 handgeschreven bladzijden over één voorval uit de jaren zestig van de 18e eeuw: Benjamin Kaplan, hoogleraar Nederlandse geschiedenis in Londen, schreef er een alleraardigst boek over.

Zijn Cunegonde’s kidnapping verscheen gelijktijdig met de Nederlandse vertaling Cunegondes ontvoering. Plaats van handeling is Vaals, in het land van ‘s-Hertogenrade, en het thema is tolerantie. Of liever gezegd, de grenzen van religieuze tolerantie. Want in de grensstreek bij Aken maakte men het aloude spreekwoord waar: ‘Twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen’. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Criminaliteit in het Oldambt

CrimineleZakendonderdag 11 december 2014 – Voor de weidsheid van een landschap is in Nederland het Oldambt een aangewezen plek. In deze streek bij Winschoten en Delfzijl waren eens de Ripperda’s de baas, en hadden ook de Gockinga’s het voor het zeggen: de familie die Karel Bostoen op het spoor kwam toen hij zijn artikel schreef over het satirische studentenblad De Arlequin Alchimist (1742).

Het vruchtbare Oldambt heeft in de 18e eeuw nogal wat veranderingen ondergaan. Er werden steeds meer stukken land ingedijkt, terwijl het hoogveen achter de oude dorpen steeds verder ontgonnen werd en de schrale zand- en dalgronden in oppervlakte toenamen. Ook de bevolking nam toe doordat landarbeiders zich vestigden in kleine huisjes langs de dijken of in plaggenhutten aan de rand van het veen.

De Dollard was toen wel een stuk groter dan tegenwoordig. Boerderijen hadden nog geen imposante voorgevels. Boer en arbeider leefden nog zonder strijd en de stad Groningen had het er voor het zeggen. Maar de ogenschijnlijke rust bedriegt. Want ook al werd het Oldambt in 1719 nog ‘het Puukje van de geheele Provincie’ genoemd, de Oldambtsters namen lang niet alles voor zoete koek aan. Dat blijkt wel uit Harry Pertons Het loeit in het Oldambt (1998), over het boerenverzet tegen het nepotisme van de rijkste families in regio en provincie (1748).

Nu is er weer een publicatie verschenen die de stilte in het Oldambt doorbreekt. Over de criminaliteit uit de jaren 1750-1800 verscheen onlangs het boekje Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Satirische tijdschriften in de 18e eeuw

Omslag themanummer MedJCW

Omslag themanummer MedJCW

dinsdag 9 december 2014 – Bij het minste vermoeden van satire veren mensen op, in de verwachting geamuseerd of gekwetst te worden. Satire, vandaag vooral bewegend beeld, belooft gevaarlijk leven, satire op papier gevaarlijk lezen. Het aantal gedaanten dat satire kan aannemen, lijkt oneindig. Een nauwkeurige bepaling van wat satire is, is kansloos, definitief onderzoek naar de ware aard van de satire onmogelijk. Als je beet denkt te hebben, ontglipt het genre je.

Met deze woorden opent Peter Altena de inleiding van de special van de Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman over satirische tijdschriften in de 18e eeuw. Het is een dubbelnummer geworden, een kleine 200 pagina’s dik, onder redactie van Peter Altena, Anna de Haas en Rietje van Vliet, en zoals altijd vormgegeven door Jeroen van Heemskerck Düker. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen