De keizer en zijn kleren

Jérôme Meizoz, de nieuwe goeroe?

Jérôme Meizoz, de nieuwe goeroe?

vrijdag 27 mei 2016 – Onlangs besprak Peter Altena op dit blog het nieuwste nummer van De Achttiende Eeuw, een themanummer over self-fashioning.  Hij toonde zich hoffelijk ten aanzien van de auteurs die aan dit nummer meewerkten – ‘wie kan het met zoveel talentvolle mensen oneens zijn?’ – maar al met al was het toch vooral de scepsis die overheerste, scepsis ten aanzien van het nut van theoretische concepten zoals self-fashioning voor de bestudering van (historische) literatuur.

Omdat ik de mening van Altena in dezen niet deel, en omdat wetenschap bestaat bij de gratie van debat, volgt hier een repliek.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De drukkerij van een apekees

UBL Heyligert voorpagwoensdag 25 mei 2016 – De afdeling Bijzondere Collecties van de Leidse UB heeft onlangs een veilingcatalogus uit 1792 gekocht. Op zichzelf is dat geen groot nieuws, wel dat het gaat om de catalogus van Cornelis Heyligert die in 1791/1792 failliet was gegaan. De UvA bezat al een incomplete catalogus van deze Leidenaar, maar nu is er een complete catalogus voor onderzoek beschikbaar.

De catalogus bevat een uitvoerige beschrijving van wat er in de drukkerij aanwezig was. Met veel illustraties van broodletters, initialen, krullen, drukkersmerken, ‘stoppertjes’ en ander illustratiemateriaal. Heyligert bezat de grootste drukkerij van Leiden. Dat was niet zijn eigen verdienste: hij was getrouwd met Maria Boot, dochter van Willem Boot en Maria Kettenis. Deze Willem Boot had in de Zonneveldsteeg een enorm drukkersimperium opgebouwd, dat in 1787 via vererving in handen kwam van zijn dochter en schoonzoon. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Goede bedoelingen, kwade gevolgen in Arnhem

Verlichter in de banmaandag 23 mei 2016 – Een uurtje onbedachtzaamheid in Arnhem? Of dolgedraaid wantrouwen van slechte verstaanders? Op maandag 10 maart 1794 sprak Johannes Stolk (1761-1834) in het Arnhemse genootschap ‘Prodesse Conamur’ over de noodzaak om de ‘gemeene man’ wijzer te maken, maar wat hij zei, viel in verkeerde aarde. Het uurtje Arnhem maakte hem in Gelderland, Holland en Friesland tot een ongewenst personage.

In een prachtig verzorgd boekje heeft Pieter van Wissing de toespraak van Stolk afgedrukt en in een verhelderende context geplaatst. Nauwkeurige lectuur van de redevoering van Stolk geeft zeer te denken.

Op het eerste gezicht lijkt er met Stolks pleidooi niets aan de hand, niet iets om je over op te winden. Keurig, precies geformuleerd. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Ludeman, bevers en konijnen

Hogarthzaterdag 21 mei 2016 – Op deze satirische prent Credulity, Superstition and Fanaticism (1762) neemt William Hogarth goedgelovigheid, bijgeloof en godsdienstwaanzin op de korrel. Vooral het buitenissige religieuze fanatisme waarmee leden van verschillende sekten uiting gaven van hun geloofsovertuiging, wordt hier te kijk gezet.

Hogarth doelt hier vooral op de methodisten, een opwekkingsbeweging die verwant is aan wat we in Nederland noemen de radicaal piëtisten, quakers, aanhangers van de Nadere Reformatie. Weyerman zou zeggen: ‘beevers’ (to quake = beven), refererend aan de oproep van de grondlegger van de quakers, George Fox, om begeesterd toe te geven aan het schudden en trillen van het lichaam bij het aanhoren van het woord Gods. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De natuur volgens Jean-Baptiste Huet

Huetvrijdag 20 mei 2016 – Nog een maandje is in Parijs een bescheiden overzicht van het werk van Jean-Baptiste Huet (1745-1811) te zien, in het charmante Musée Cognacq-Jay. Je moet er niet speciaal voor naar Parijs reizen, maar als je er toch bent en juist Carnavalet bekeken hebt, dan moet je deze Huet niet willen missen. Het museum stelt wat mismoedig vast dat aan Huet niet eerder een tentoonstelling gewijd was. Of er na deze expositie behoefte aan meer is?

Huet was goed in dieren. Als hij de dieren in wrede scènes of in verbetenheid toont – een wolf (of een wilde hond) met een stuk hout in zijn lijf gespiest –, is het nog wel te harden. Maar als hij lieve knuffelachtige hondjes afbeeldt, lijkt zijn penseel in marsepein gedoopt. Hij kon wel goed meisjes van het platteland portretteren. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Hoe zwart was de zonnekoning?

Image noirewoensdag 18 mei 2016 – Ooit baarde Rudy Kousbroek opzien toen hij zijn kritiek op het vaderland onderbouwde met een klein vergelijkend onderzoek van de reizigers met het openbaar vervoer in Nederland en Parijs. Kousbroek stelde vast dat Nederlanders in bus, tram en trein zelden lazen, terwijl de metrogangers in Parijs van halte naar halte altijd wel hun ‘livre de poche’ opsloegen.

Nederlanders waren een cultuurarm volkje, Parijzenaars namen zelfs in de metro hun ‘esprit’ mee. Voor de vorm verzetten Nederlanders zich tegen de conclusies van Kousbroek, de spraakmakendste landgenoten beoefenden de nationale sport van het (hoogmoedig) zelfverwijt, mea culpa: wat zijn wij, Nederlanders, toch bot en wat weten wij dat goed. Goed hè!

In de boekhandel zocht ik naar leverbaar werk van de Zwitser Meizoz, sinds enige tijd de nieuwe zonnekoning. Greenblatt is ‘vieux jeu’, Meizoz is ‘hot’. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Zeemans lief en leed

Zeemanmaandag 16 mei 2016 – De pikbroek, Jack Tarr, het vrolijke matroosje. Altijd wanneer een matroos wordt afgebeeld, is de strekking er een van vrolijkheid, onbezonnenheid zo niet van een op amok en loltrapperij uitziende figuur. Hij dans en zwiert, hij drinkt, en met een pijpje in de mond en een papegaai op de schouder maakt hij de havenkwartieren onveilig. Moeders houd je dochters binnen.

De matroos als stereotype vertoont opvallende parallellen met de boer. Ook die is onbekommerd, schranst en drinkt en voert, wanneer hij niet stomdronken in een varkenskot ligt, niet zelden een wat onbeholpen klompendans uit.

Dit zijn verbeeldingen van twee beroepsgroepen, bedoeld voor de nette burger, voor de stedeling, die zich kan vermaken om zulk ongeciviliseerd volk. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Een nieuwe ‘Aan het Volk’

De jonge Joan Derk van der Capellen.

De jonge Joan Derk van der Capellen.

zaterdag 14 mei 2016 – Van replicatieonderzoek, waaraan psychologen een broertje dood schijnen te hebben, zijn wetenschappers als (literatuur)historici gelukkig minder wars. Met de zojuist verschenen editie van het in 1781 anoniem verschenen Aan het Volk van Nederland kan men niet zeggen dat het onderzoek naar herkomst en betekenis van dat pamflet een eenmalig feest was.

De editie-Klei in een gemoderniseerde spelling is – buiten de vertalingen – de zesde op rij in ruim twee eeuwen, waaronder de omineuze uitgave van de Wertheims uit 1981, die de auteur maar al te graag toevoegden aan hun lijstje rode baronnen. Wat is toch de magie van Aan het Volk? Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Fashion – self-fashioning

DAEwoensdag 11 mei 2016 – ‘There’s a brand new talk, but it’s not very clear’, dat zong David Bowie in ‘Fashion’. Ik moest er onwillekeurig aan denken bij het opslaan van de nieuwe aflevering van De Achttiende Eeuw, jaargang 47 (2015), dat geheel gewijd is aan ‘self-fashioning’ en geheel gesteld is in het Engels.

Van ‘self-fashioning’ hoorde ik voor het eerst in een lezing van Edwina Hagen en later las ik erover in haar Schimmelpenninckbiografie. Ik was niet de enige die onder de indruk was. Later zag ik die ‘self-fashioning’ vaker passeren en de aanvankelijke bewondering maakte plaats voor scepsis. Wat was dit nu helemaal? Die Schimmelpenninck was toch meer dan zijn kledingkeuze, zijn representatie? Had die man ook niet aan politiek gedaan? Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Petrus Camper, groot in Groningen en groter elders

280_99999_5746_9789087044671.pcovr.PetrusCampermaandag 9 mei 2016 – Vorig jaar verscheen een schitterend pleidooi om de grote Petrus Camper (1722-1789) te ‘demedicaliseren’, hem te bevrijden uit de kluisters van de specialisatie. Al bij zijn leven en vooral erna werd Camper gezien als de nieuwe Boerhaave, een vaderlands wonder op het gebied van de geneeskunde.

In 1989 al publiceerde het Groninger Universiteits Museum een fraaie bundel met opstellen onder de titel Petrus Camper 1722-1789. Onderzoeker van nature. Daarin kwam de veelzijdigheid van Camper goed tot uitdrukking, zijn antropologisch onderzoek, zijn hunebeddenstudie en zijn politiek engagement.

In Petrus Camper in context. Science, the arts, and society in the eighteenth-century Dutch Republic verzamelden Klaas van Berkel en Bart Ramakers twaalf hoofdstukken, waarin diverse kanten van Camper belicht worden. Alleen Jacob van Sluis is als bijdrager aanwezig in de bundel van 1989 en in die van 2015. Opvallend is dat in de 2015-bundel ook auteurs vertegenwoordigd zijn die vanuit Duitsland en Engeland zicht op Camper bieden. Dat is ook niet zo vreemd, gezien de verspreiding van Campers faam. Voor Goethe was Camper een náám! Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen