Egodocumenten, een schitterend repertorium

Egodocumentenzaterdag 23 juli 2016 – Wie het een halve eeuw geleden over egodocumenten had, moest de naam van Jacques Presser noemen. Presser had het begrip bedacht en de bestudering van het fenomeen bepleit. Sindsdien heeft Rudolf Dekker zich zo intensief en langdurig met het fenomeen bemoeid dat het rechtvaardig is om na de naam van Presser onmiddellijk die van Dekker te laten vallen.

Dekker tekende – met vrienden – voor de redactie van de reeks ‘Egodocumenten’, die uitgeverij Verloren op de markt bracht. In mijn boekenkast vormen ze een mooie serie. Met Arianne Baggerman schreef hij een prachtig boek over Otto van Eck, aan de hand van Otto’s egodocument. Nu dan is er een schitterend repertorium van egodocumenten, samengesteld door Ruud Lindeman en Yvonne Scherf, ingeleid door Arianne Baggerman en Rudolf Dekker. De laatste voerde ook de redactie van het boek, dat al in 1993 in een arbeiderseditie verscheen en nu dan in een onherstelbaar verbeterde versie het licht ziet. Van groot belang is de inleiding, waarin de ontwikkelingen in de egodocumentenstudie sedert 1993 op heldere wijze worden beschreven en geanalyseerd. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Één reactie

Hutjes op de hei in de Verlichting

Van kluizenaars en heremieten in Frankrijk en Nederland

Titelvignet van Weyermans Den kluyzenaar in een vrolyk humeur (1733)

Titelvignet van Weyermans Den kluyzenaar in een vrolyk humeur (1733)

donderdag 21 juli 2016 – Eén van de begrippen die het in de achttiende-eeuwstudies helemaal gemaakt hebben, is het begrip ‘sociabiliteit’. Dat begrip heeft verheven en alledaagse invullingen gekregen: van de ideologie die wilde dat samenwerking tot intellectuele verbetering van het individu en de samenleving zou leiden tot de gedachte van ‘gezelligheid’, dat gedeelde vreugde een garantie was voor verhoging van het plezier. Op de een of andere manier leek sociabiliteit, verheven of alledaags geduid, onlosmakelijk verbonden met de Verlichting.

In de nieuwste editie van het jaarboek Dix-Huitième Siècle (jaargang 48 (2016)) is het thematisch gedeelte gewijd aan het fenomeen van ‘la retraite’, de veelal zelfgezochte afzondering. ‘Solitude dans la retraite’ staat haaks op sociabiliteit, zoveel is wel zeker en in het jaarboek wordt de ontwikkeling van het fenomeen van de vrijwillige afzondering gevolgd. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Peper in de kont van de blauwwever

Sodomie in Brugge in de tweede helft van de achttiende eeuw

sodomie utrechtmaandag 18 juli 2016 – In Brugge was het een priester die naar de autoriteiten liep om te klagen over de blauwwever Joannes Baptiste Jacobs, die in de buurt gold als ‘bederver van jonge knegtjens’. Het was in de omgeving van het ‘klein Eeckhoutstraetjen’ een goed bewaard geheim dat Jacobs met enige regelmaat jongens naar zijn woning in dat straatje lokte.

Wat hij met de ‘knegjens’ bedreef, varieerde. Met een onthutsend gebrek aan omzichtigheid kwamen de jongens, die als slachtoffers golden, aan het woord om te beschrijven wat er zich precies in het huis van de blauwwever had afgespeeld. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Een schilderende juffrouw Weyerman?

juffrouw weyermanvrijdag 15 juli 2015 – In de eerste jaren van de Mededelingen Stichting Jacob Campo Weyerman was het gebruik om informatie over vroege bezitters van het werk van Weyerman te signaleren. Ik wil die traditie geen nieuw leven inblazen, maar toch jonkheer meester Cornelius Ascanius van Sypesteyn (1723-1783), de vijfde jonkheer met die voornamen, voordragen voor een plaats in het rijtje van achttiende-eeuwse bezitters van werk van Weyerman.

Na zijn dood werden, op dinsdag 11 november 1783, in Haarlem zijn boeken door de boekverkoper Cornelis van der Aa geveild en zijn tekeningen, prenten en andere kunstvoorwerpen en curiosa door kunstschilder Vincent van der Vinne. Van der Aa gaf daar een catalogus van uit. In het familiearchief Van Sypesteyn bevindt zich een geannoteerd exemplaar van die catalogus. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Één reactie

Grote vakantie

Landschap met reizigers. Prent van Simon Klapmuts. Datering: 1744-1780. Collectie Rijksmuseum.

Landschap met reizigers. Prent van Simon Klapmuts. Datering: 1744-1780. Collectie Rijksmuseum.

donderdag 14 juli 2016 – Soms hebben uitdrukkingen of zegswijzen die modern klinken een verrassend lange geschiedenis. De ‘grote vakantie’ is er zo eentje. Het begrip roept bij mij vooral associaties met de basisschool op, toen volwassenen ook nog ‘grote mensen’ heetten, maar blijkt zeer zeker geen kinderlijke vondst.

De vroegste verwijzing naar de ‘groote vacantie’ die is opgenomen in het WNT komt uit 1662 en betreft een Utrechts plakkaat, waarin te lezen valt dat leraren in de toen kennelijk tweejaarlijkse grote vakantie het recht hadden om privéles te geven, mits de leerlingen ‘schriftelyk consent van haare ouders ofte opsichters zullen hebben vertoont’.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | 3 Reacties

Zomernummer Mededelingen Weyerman

MedJCW 2016-1

Omslag MedJCW 2016, nr. 1

woensdag 13 juli 2016 – De abonnees van de Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman kennen het zomernummer natuurlijk al uit het hoofd, maar wie het blad niet automatisch in de bus krijgt, moet zich maar snel spoeden naar de bibliotheek. Of een los nummer bestellen. Of een abonnement nemen. Het zomernummer is zoals altijd fraai vormgegeven door Jeroen van Heemskerck Düker en bevat de volgende artikelen:

  • Ivo Nieuwenhuis – Politiek op de kermis. Het genre van de gefingeerde rarekiekvertoning
  • Ton Jongenelen – Kakera Akotie, Cornelis van Engelen en Christiaan Hagerop. De historische context van een Afrikaanse brief uit 1764
  • Anna de Haas – Befaamd en berucht: de Duivelshoek in Amsterdam
  • Rietje van Vliet – Radicalisering in de Jordaan. De profeet Johan Christophorus Ludeman en zijn vrouwen
  • Jac Fuchs – De ‘yvoore paneelen’ van Aernout en Arnold Nachtegaal
  • Leontine Kuivenhoven-Groeneweg – Mode voor dames: een overzicht (rubriek À la mode)
  • Recensie Inger Leemans & Gert-Jan Johannes met medewerking van Joost Kloek, Worm en donder. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1700-1800: de Republiek. Amsterdam, Bert Bakker 2013 (door Peter Altena, Rietje van Vliet, Ton Jongenelen, Pieter van Wissing, Anna de Haas en Rindert Jagersma)
  • Rubriek Verschenen (samengesteld door Rindert Jagersma).

In de rubriek Signaleringen worden de volgende boeken kort besproken:

  • Nina Geerdink, Jos Joosten en Johan Oosterman (red.), De leeslijst. 222 werken uit de Nederlandstalige literatuur. Nijmegen, Vantilt 2015 (door Peter Altena)
  • A.G. Pikkemaat, Vrijheid, gelijkheid en broederschap. Het katholiek-protestant dilemma. Amsterdam, Aspekt 2015 (door Peter Altena)
  • Marinus van Hattum (ed.), Vale! Afscheidsgedichten van Willem Bilderdijk. Amstelveen, EON Pers 2016 (door Peter Altena)
  • Truusje Goedings, ‘Afsetters en meesterafsetters’. De kunst van het kleuren 1480–1720. Nijmegen, Vantilt 2015 (door Anna de Haas)
  • Hanneke Ronnes (ed.), De herinneringen van Jan Willem Kumpel (1757–1826). Het rampspoedige leven van een Amsterdamse jurist, publicist en Orangist. Hilversum, Verloren 2015 (door Dini Helmers)
  • Hendrik Wyermars, De ingebeelde chaos. Hertaald en ingeleid door Michiel Wielema. Hilversum, Verloren 2015 (door Rindert Jagersma)

¶ Voor abonnementen en het bestellen van losse afleveringen kunt u een e-mail sturen naar de secretaris van de stichting. Kosten van dit nummer: € 15 (incl. verzendkosten). Zie verder de pagina Contact.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Weyerman op twitter

weyerman planisfeerdinsdag 12 juli 2016 – Ik zag op twitter een bericht voorbij komen waarin de naam van Weyerman stond. Nu gebeurt dat wel vaker: veel dorstige Amerikanen twitteren over ‘Weyermann malt beer’ dat gebrouwen wordt in het Beierse Bamberg maar dat in Amerika kennelijk gretig aftrek vindt. De dubbele n in de achternaam wordt gemakshalve bij het twitteren vergeten.

Maar nu zag ik een tweet van een medewerker van de David Rumsey Historical Map Collection. In 2009 schonk de Amerikaanse landkaartenverzamelaar David Rumsey zijn 150.000 historische kaarten aan de Stanford University, die nu de online David Rumsey Historical Map Collection beheert.

Eén van de schatten is de Atlas minor praecipua orbis terrarum imperia, Regna et Provincias, Germaniae Potissimum, waarvan de kaarten – of in ieder geval de hierboven afgebeelde kaart – zijn vervaardigd naar ontwerp van niemand minder dan Jacob Campo Weyerman. Dixit de twitteraar van Stanford. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | 2 Reacties

Willie Wortels en de paalworm

Over de dijkencrisis in 1730 en de weerklank in binnen- en buitenland

Duits pamflet over de paalworm (1733)

Duits pamflet over de paalworm (1733)

maandag 11 juli 2016 – Ergens in 1980 of 1981 maakte ik kennis met de paalworm, zoals die 250 jaar daarvoor de veiligheid van de Nederlanders bedreigde. In de brieven die buitenlandse gezanten naar Den Haag zonden, zocht ik naar berichten over Johan Hendrik van Syberg. Die vond ik in brieven uit Berlijn, Warschau, Wenen en Venetië. In die brieven aan de Staten-Generaal verloor Syberg het echter van de paalworm. Het rampzalig bericht over de wormen die de houten zeewering aanvraten, was in heel Europa ‘breaking news’.

In Nederland was het óók groot nieuws, zoals Joop W. Koopmans in ‘The Early 1730s Shipworm Disaster in Dutch News Media’ (in: Dutch Crossing 40 (2016), p. 139-150) laat zien. Aan de hand van de Europische Mercurius, door Koopmans vaker als bron benut, en kranten worden de omvang en diepgang van de onrust duidelijk. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De onverwoestbare Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (2)

Cover van 'Al die onbekende beroemdheden'

Cover van ‘Al die onbekende beroemdheden’

zaterdag 9 juli 2016 – Gisteren besprak ik de moeizame geschiedenis van de jubilerende Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, zoals opgetekend in het boek Al die onbekende beroemdheden. Nu nog iets meer over het boek zelf.

De redactie heeft het boek opgedeeld in vijf delen, ieder door een andere auteur geschreven, in één geval door twee auteurs. De gemengde samenstelling van de Maatschappij zelf, een combinatie van wetenschappers en scheppend (letter)kunstenaars, indachtig, is daarbij zowel voor academici (De Vries, Honings & Van Zonneveld, Van Kalmthout) als voor niet-academici (Jongstra, Truijens) gekozen. Een gelukkige zet.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

De onverwoestbare Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (1)

De Maatschappij vierde op vrijdag 20 mei j.l. haar 250-jarig jubileum, in het bijzijn van de koning.

De Maatschappij vierde op vrijdag 20 mei j.l. haar 250-jarig jubileum, in het bijzijn van de koning.

vrijdag 8 juli 2016 – Krakende wagens lopen het langst. Dat zou een goed motto zijn voor de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Die vierde onlangs haar 250-jarig jubileum. Uit het bij die gelegenheid uitgegeven jubileumboek Al die onbekende beroemdheden (onder redactie van Tom van Kalmthout, Peter Sigmond en Aleid Truijens) komt haar geschiedenis vooral naar voren als een moeizame strompelgang.

Frans van Lelyveld en de zijnen beginnen met goede moed in 1766, maar hun initiatief wordt van het begin af aan geplaagd door een kwaaltje dat als een rode draad door de historie van de Maatschappij lijkt te lopen: andere zaken zijn belangrijker. Natuurlijk willen auteurs van naam en faam, zoals Balthasar Huydecoper, hun morele steun verlenen aan dit eerbiedwaardige gezelschap, maar op een actieve bijdrage hoeft intussen niet gerekend te worden.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen