Berichten in december 2011: Edwina Hagen over roomse gluipers, Descartes’ voorkeur voor schele vrouwen, kritische recensie van Israels Democratic Enlightenment, het winternummer van de MedJCW (met bibliografie André Hanou), programma jaarlijkse grondvergadering van het JCW op 14 januari, boekje over de Hollandse Mercurius, liedbundel van de Amsterdamse liedjeszanger Klein Jan gedigitaliseerd, Utrechtse publieksdag over satire in de vroegmoderne tijd, en andere korte berichtjes.
Stemmen kan nog tot en met 10 februari 2012!
Stoplappen en andere lappen
zaterdag 30 januari 2012 – Leontine Kuijvenhoven torste een groot aantal uitgaansideeën met zich mee. Veel ideeën hebben te maken met de 18e eeuw, nog meer ideeën met oude lappen en doeken. Hieronder een greep uit haar lappenmand:
- Stichting Huys Auerhaen in Alkmaar organiseert in het voorjaar drie huiscolleges onder de titel Componist; tijdgenoten en tijd. Maandagavond 05 maart en donderdagochtend 08 maart gaan over Haydn. Maandagavond 16 april en donderdagochtend 19 april gaan over Chopin. En maandagavond 17 mei en donderdagochtend 10 mei hebben Tjaikowsky als thema. De huiscollegescolleges worden verzorgd door kunsthistoricus Harold Bos en musicoloog Joep van Brederode. De kosten zijn €15 per college, incl. koffie en thee. Info: info@huysauerhaen.nl.
- Op de website Friese merklappen zijn 444 merklappen uit het Fries Museum te bewonderen. Elke merklap is voorzien van toelichtende info. Kijk bijvoorbeeld naar de stoplap van Sijke van der Sluis, uit 1732 (hiernaast afgebeeld).
- De pastorie van dominee Wolff en Elisabeth Wolff is nu Museum Betje Wolff, gelegen in Middenbeemster. Daar is momenteel de kleine tentoonstelling Tot op de draad bekeken te bezichtigen: 18de- en begin 19de-eeuwse kleding uit eigen collectie, stijlkamers en werkkamer van de schrijfster.
- Pakhuis Koophandel is een onbekend museum in Leeuwarden. Tot en met maart 2012 is daar de tentoonstelling Steekje voor steekje, met massa’s merklappen, stoplappen en breilappen.
- Ook in Museum In het Houten Huis (in De Rijp) zijn merk- en stoplappen te bewonderen. Tot en met 25 maart kun je daar terecht voor Van lap en pop. Ook de poppencollectie van de familie Rappold is er tentoongesteld (filmpje).
- In Zaandijk staat het Honig Breethuis, een origineel Zaans koopmanshuis uit 1710. Met uitzicht over de Zaan, stijlkamers, tentoonstellingen en kamerconcerten. Een aanrader voor regenachtige zondagmiddagen.
- De expositie Dress for Excess. Fashion in Regency England duurt nog tot 5 februari. In The Royal Pavillion, Brighton.
- Voor liefhebbers van damesmode is een tochtje naar Krefeld ook de moeite waard. Daar is in het Deutsches Textilmuseum tot en met 15 april een grote expo over tweehonderd jaar damesmode en accessoires.
Het wonderwerk der kastanjetten
maandag 16 januari 2012 - De grondvergadering van de Stichting Jacob Campo Weyerman, vorige week zaterdag, werd druk bezocht. Zo’n veertig belangstellenden waren naar de Nina van Leerszaal (Allard Pierson Museum) gekomen voor de lezing over Weyerman en de kunsthandel, door Koenraad Jonckheere en Filip Vermeylen.
En om te luisteren naar drie observaties: over de spinozistische context van Nil Volentibus Arduum (Anton Bossers), over de Londense beurtvaart (en schippers) met Hellevoetsluis/Rotterdam (Jac Fuchs) en over twee Haagse boekverkopers die trillend van ontzag Weyerman wilden spreken (onder andere over de heruitgave van een geschiedwerk van Janicon) maar nauwelijks aan het woord kwamen (Rietje van Vliet).
De grondvergadering werd traditioneel geopend met een citaat uit het werk van Weyerman. Een pikant citaat deze keer, afkomstig uit de Ontleeder der Gebreeken 43 (31-7-1724), met enigszins aangepaste interpunctie:
Een Wonderwerk der Kastanjetten.
Milord Poes Poes, die tusschen het Schouwburg en een Bontwerkers Magazyn woonde, om dat een jong Edelman in dat middelpunt een Lichtmis zyn kan zonder Nadenking, gaf voorleede Winter een Bal.
Madame Miau, Miau, verscheen op dat Bal, met al die bekoorlykheden opgetraaliet, die de Konst en de Natuur konnen schenken. Die Juffer die altoos zo vrolyk is gelyk als een jong Katje dat met een balletje speelt, en die zo dartel voor en achter opgeeft, gelyk als een wild Veulen, dat noit slaagen, behandelt, of gepikeert is geweest, separeerde haar danspootjes zo zwierig, dat een iegelyk vreesde dat zy haar Maagdebloempje zou verkreukelen, zonder de bystand van een Bruidegom.
Een Galant Man die gewoon is van de Juffers door en door te bestudeeren, naderde de schoone Miau Miau, vertelde haar meer Douceurs als ‘er te proeven zyn in de Haagsche Banket-Winkel van Monsieur du Pré, en …. en met dat alles won hy zoo veel, als of hy een stuk van Achten had gebooden voor den Diamant van den Gouverneur Pit.
Wat was ‘er nu overig voor een Man die geen Moment langer kon wachten? een paar welgemaakte Beenen, een Air zo los als de Wind, en een paar Kastanjetten (zegt den Ontleeder). En die drie Solliciteurs wonnen de Koussebanden van Madame Miau Miau.
Want zo dra als zyn gemuskeerde Kastanjetten begonnen te spreeken, zag hy het nacht-ys van haar fierheid in spaanders breeken. De bevallyke Juffer wierd zo bloedlaauw als een Nonnetjes Duif in de Zaaityd, de Liefde-geinsters stooven uit haar verlangende blikken, en haar Galant won door een paar yvoore Kastanjetten, een yvoore Boezem, een yvoore Venus, en een yvoore et Cetera.
Vriendenboeken uit de 17e en 18e eeuw
vrijdag 13 januari 2012 – Het vriendenboek ontstond in de 16e eeuw in universitaire kringen. Hoogleraren en studenten legden een album aan waarin bevriende collega’s en medestudenten desgevraagd een geleerde bijdrage als aandenken noteerden. Adellijke vrienden plaatsten ook wel geschilderde wapens, kunstzinnige vrienden soms fraaie tekeningen.
Alba zijn vooral vervaardigd in twee bloeiperioden: ca. 1570-1620 en 1750-1800. Later zouden de alba zich ontwikkelen tot de poëziealbums van nu.
Alba vormen tevens een rijke bron voor cultuurhistorisch onderzoek. Ze informeren ons over sociale netwerken, literaire modes, ideeën over vriendschap en nog veel meer. Daarom probeert de UB Leiden haar verzameling (thans ruim honderd alba) nog steeds aan te vullen. Deze verzameling staat centraal tijdens de themamiddag Vrienden vereend. Over alba amicorum in de UB Leiden, op donderdag 9 februari (15.00-18.00 uur). Sprekers zijn:
- Kees Thomassen en Chris Heesakkers — al vele jaren actief op dit terrein en o.m. samenstellers van de database Alba amicorum in de Nederlanden — bespreken ieder een selectie van alba uit een van de bloeiperioden. Kees Thomassen is gespecialiseerd in de alba die in de tweede helft van de 18e eeuw zijn vervaardigd.
- Kees Smit, kenner van de Utrechtse advocaat en historicus Arnoldus Buchelius (1565-1641) presenteert diens Leidse album, dat nu ook online beschikbaar is.
- André Bouwman, conservator Westerse handschriften, gaat na hoe de Leidse albaverzameling in de loop der jaren is opgebouwd en introduceert een kleine tentoonstelling met 25 alba in de Leeszaal Bijzonder Collecties.
¶ Aanmelden vóór 2 februari 2012, via e-mail of telefonisch via het secretariaat (tel: 071-527 2832), onder vermelding van ‘Vrienden vereend’.
Leids schorremorrie uit de vroege 18e eeuw
dinsdag 10 januari 2012 – Piet de Mof. Anna de Moppe Meyd. Engel Jans Frangel alias Noorse Engel. IJsak de Gunst alias Poppetje op de kast. Piet de Gaauwdief. Stille Gerrit. Willimpje Willems alias Swarte Wim. Trijntje Jans alias Trijn Vodtje. Pieter Franse alias Rottje.
Al dit Leidse schorremorrie heeft in de eerste decennia van de 18e eeuw achter slot en grendel gezeten in het Gravensteen. Deze Leidse stadsgevangenis (met 17e-eeuws tuchthuis) is een beeldbepalend pand in de nabijheid van de Pieterskerk. Vanuit de galerij keken de rechters naar de terechtstellingen die op het pleintje er vlak voor plaatsvonden. Wat hebben ze zoal gezien? Enkele voorbeelden:
Anna de Moppe Meyd werd op 20 juli 1714 publiekelijk gegeseld en met de strop om haar hals gebrandmerkt. Margrieta Meijers werd op 5 januari 1714 te pronk gezet en voor zes jaar verbannen.
Soms ontsnapte een gevangene. Zoals in de nacht van zaterdag 9 op zondag 10 januari 1740, toen de 33-jarige Jan Hendrikse Slugtemans samen met de 43/44-jarige Anthonie Scheepmaker, de 23-jarige slome Hendrik Tomasse (alias Lompe Ezel) en de 26-jarige Duitser Jacob Smit op gewelddadige wijze waren uitgebroken. Schout en schepenen plaatsten in de Leydse courant van 20-1-1740 een opsporingsbericht (beloning 150 gulden per ontsnapte gevangene).
Het Regionaal Archief Leiden is zojuist in het bezit gekomen van het cipiersboek van dit Gravensteen. Waarschijnlijk is dit gastenboek bijgehouden door cipiersvrouw Maria van Nispen. Haar man werkte als cipier van 1712-1715; na zijn dood nam zij de honneurs waar tot 1727.
Het digitale Bilderdijk-Museum en andere fanbladen
maandag 9 januari 2012 - Onze nationale toneeldichter Vondel heeft nog geen eigen blad. Hooft niet. Huygens niet. Cats niet. Bredero niet. Justus van Effen niet.
Maar Focquenbroch wel. Bilderdijk ook. En natuurlijk Weyerman. De Zwollenaar Rhijnvis Feith moet eveneens een eigen fansite ontberen, maar hij heeft wel weer een mooie roman aan de slippen van zijn jas hangen.
Fumus, het jaarlijkse mededelingenblad van de Stichting Focquenbroch is zojuist verschenen. Klik hier om deze laatste aflevering te downloaden. Sinds kort is ook het Bilderdijk-Museum digitaal raadpleegbaar. Althans, tot en met jaargang 26 (2009). DBNL heeft dit alles gedigitaliseerd (klik hier voor de Bilderdijk fansite). De Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman ligt nog op de stapel bij de DBNL-burelen.
¶ Voor de liefhebbers: ook Spektator, tijdschrift voor Neerlandistiek (sinds 1995 ter ziele) is bij DBNL in te zien.
¶ Twee data om niet te vergeten: zaterdag 14 januari Grondvergadering Stichting Jacob Campo Weyerman (info) en 20/21 januari Jaarlijks congres Werkgroep 18e eeuw (info).
Ik ben getrouwd met een kwaaie griet en andere nieuwtjes
zaterdag 7 januari 2012 – Een paar korte berichtjes:
¶ Op woensdag 11 januari is het Historisch Café (Amsterdam) gewijd aan satire en politieke turbulentie in de late achttiende eeuw. Peter Altena (gepromoveerd op Gerrit Paape (1752-1803). Levens en werken) wordt geïnterviewd door satirespecialist Ivo Nieuwenhuizen. Aanvang 20.00 uur. Info: hier.
¶ Op zondag 22 januari speelt het Belgische ensemble Con Traverso in het Ambachts- en Baljuwhuis te Voorschoten: De Muzikale Duiventil. Barok uit de lage landen. Er zijn werken te horen van o.a. Henricus Jacobus De Croes, Antoine Mahaut, Hendrik Focking en Jacob Klein. Aanvang 15.30 uur. Reserveren hier.
¶ Gelezen: een alleraardigste recensie van een alleraardigst boek+cd: Ik ben getrouwd met een kwaaie Griet van Maartje De Wilde. Het werk geeft een overzicht van liederen over lief en leed in het Brussel van de zeventiende eeuw. En je kunt die liederen nog beluisteren ook!
Hiep hiep hoera voor J.-J.!
Dit is Jean-Jacques. Niet Ceausescu.
vrijdag 6 januari 2012 - Dit jaar vieren de fans van Jean-Jacques Rousseau zijn 300ste verjaardag. Op 28 juni om precies te zijn.
De Franse schrijver was een moeilijke man. Paranoïde, zou men nu zeggen. Hij dacht voortdurend dat iedereen het op hem gemunt had. Daarom maakte hij met iedereen ruzie. Zie bijvoorbeeld zijn brieven aan zijn Amsterdamse uitgegever Marc-Michel Rey.
Desondanks heeft hij – J.-J. dus – een enorme invloed gehad op het moderne denken in de westerse wereld. Terecht dus dat er ook in Nederland een feestje wordt gevierd.
Veel van zijn boeken werden door de toenmalige machthebbers verboden. In zijn Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes (1755) betoogt J.-J. dat de mens van nature, dus in primitieve staat, en voorafgaand aan enige opvoeding, goed is. De mens is slecht geworden door zijn ervaringen in de maatschappij: feitelijk door ongelijkheid en uitbuiting. De huidige staat is een schepping van de machtigen uit eigenbelang (geen fijne boodschap voor de machthebbers). Terug naar de onbedorven natuurstaat van de mens dus! (Vandaar de Armeense kleding op het bekende schilderij van Jean-Jacques).
¶ Filosofie in de Rode Hoed, Amsterdam, op maandag 20 februari (aanvang 20.00 uur) met Frits Bolkenstein en Maarten Doorman.
¶ Vers van de pers: Leo Damrosch, Jean-Jacques Rousseau; een rusteloos genie. Uitgeverij Ten Have. Vertaling van een alom gelauwerde biografie uit 2005.
Achttiende-eeuwse hoerencatalogus nu online
donderdag 5 januari 2012 – In 1708 verscheen de Spiegel der schoonste courtisanen: een hoerencatalogus met afbeeldingen van de dames, voorzien van een paar prikkelende gedichtjes waarin ze zichzelf aanprijzen. Het exemplaar dat nu digitaal beschikbaar is (UB Gent) laat zien hoe een vroegere eigenaar van het gidsje ermee is omgegaan. Want alle decolletés zijn weggekrast!
De Spiegel is ‘Gedrukt na de Copye van Parys’. Daar is niets te veel mee gezegd, want Inger Leemans beschrijft in haar artikel over het pikante werkje dat er in 1630 reeds een Miroir des courtisanes de ce temps verscheen.
Naar dit Parijse model stelde de schele dichter Jan van Hoogstraten de Nederlandse hoerengids samen. Hij werkte daarbij zeer waarschijnlijk samen met zijn toenmalige makker Weyerman: ieder zou per ‘courtisane’ een eigen gedichtje hebben geschreven. Hieronder een gedichtje over het Haagse hoertje dat onder ‘gebruikers’ bekend is geworden als Spaans Kapje:
Spaans Kapje, wierd ik door de wandeling geheten
Of Doekenhuifje preuts, en altijd even net.
Had ik by Japen Teun mijn jeugd op ‘t land gesleten,
Ik was zijn Vrouw geweest: nu ben ik Jonkers slet.
Maar ‘k wilde aan ‘t Hof mé zijn: ik moest in ‘t Haagje wonen.
En ‘k was er nauw verhuurt, of wierd men Heer zijn Hoer.
Nu mag dit eenigste mijn ongeluk verschoonen,
Heb ik wat jongs gehad, ik dien voor minnemoer.
Weyerman over de eurocrisis windhandel
woensdag 4 januari 2012 - In 1720 was de aandelenhandel volledig ingestort. De speculaties hadden in binnen- en buitenland gezorgd voor een enorme bubbel, die zijn weerga niet kende.
Wie geld had, kon dit kwijt in de meest fantastische projecten. Zoals in de Provinciale Utrechtsche Geoctroyeerde Compagnie, die bedoeld was om Utrecht te voorzien van een zeehaven. Andere projecten waar men in kon investeren, waren bijvoorbeeld winstverdriedubbelaars. In Rotterdam had je de Maatschappij van Assurantie, Discontering en Beleening der Stad Rotterdam: een verzekeringsmaatschappij die kapitaal verschafte aan de reders.
Over deze windhandel verscheen het beroemde Groote Tafereel der Dwaasheid (1720) Minder bekend is een klein satirisch werkje van hetzelfde jaar, dat algemeen aan Weyerman wordt toegeschreven: Project van eene Wint-Assurantie-Compagnie. Er zijn twee exemplaren van bekend, waarvan er één op internet is in te zien.
Crowdfunding voor een nieuwe 18e-eeuwse krant
dinsdag 3 januari 2012 – Als we uitgevers en boekverkopers mogen geloven, heerst er in de huidige boekenwereld een algehele malaise. Een Engelse uitgeverij die daarop inspeelt, is Unbound.
Unbound doet aan crowdfunding: een nieuwe vorm van financieren van start-ups, door het publiek vooraf te laten investeren in het project. – In de 18e eeuw zou je het ‘intekenen’ noemen. Ook toen gold: bij onvoldoende belangstelling gaat de feest niet door.
Eén van de boeken uit het fonds is The Gin Lane Gazette. Een achttiende-eeuwse krant van cartoonist Adrian Teal, die onder Britse historici bekendheid verwierf dankzij zijn maandelijkse stripserie Infrequently Asked Questions op History Today. Kijk hier naar de video waar Ade Teal vertelt over de uitgave van zijn krant. Citaat:
The GIN LANE GAZETTE will be a compendium of illustrated highlights from a fictional newspaper of the latter 1700s: a kind of Georgian Heat magazine, if you like. It will contain some of the most sensational headlines and true stories of the period, generated by many familiar figures from history during their more unguarded moments. The presses will be presided over by inky-fingered hack, Mr. Nathaniel Crowquill, the editor and proprietor, whose premises are located in Hogarth’s chaotic Gin Lane, and who has devoted fifty long years to sniffing out bawdy scandal and intrigue with which to titillate his London readership. His drunken acolyte, the rascally Mr. Jakes, supplies merciless caricatures and engravings, which disport themselves across every page. Sports reports, obituaries, fashion news, courtesans of the month, and advertisements for bizarre – and often alarming – goods and services will also feature in a riotous mélange of metropolitan mayhem.
Nu maar hopen dat het aantal belangstellenden (‘investeerders’) voldoende is om de krant te laten verschijnen. Voor £ 10 rolt de Gin Lane Gazette als e-krant in je digitale brievenbus, voor £ 20 is de papieren versie te koop. Voor £ 250 krijg je de e-krant, de gesigneerde eerste druk van de papieren krant, twee vrijkaartjes voor de boekpresentatie, een karikatuur van jezelf door de schrijver-cartoonist himself, en een wandeling langs verschillende 18e-eeuwse taveernen in Londen. – Vandaag zijn er nog 722 investeerders nodig; nog 48 dagen te gaan.
De Vaderlandsche Sociëteit en andere nieuwtjes
maandag 2 januari 2012 – De Stichting Jacob Campo Weyerman wenst de lezers van haar website een gelukkig en gezond 2012 toe. Dat het een goed onderzoeksjaar moge worden!
- De ledenlijst van de Vaderlandsche Sociëteit is voor de jaren 1783-1787 op internet gepubliceerd. Deze patriotse, Occupy-achtige club was in vele steden gevestigd. De transcriptie betreft de Vaderlandsche Sociëteit in Amsterdam. Ook de leden van de club uit ‘s-Hertogenbosch zijn geïdentificeerd (hier).
- Het proefschrift van Bauke Hekman, De affaire de Lalande-Lestevenon (2010) gaat over een spraakmakend schandaal in het zeventiende-eeuwse Amsterdam. Lees hier De soete vryagie van monsr. Gabriel de Lalande, of d’afgevalle roos van Juffr. Elisabeth l’Estevenon: een bundel uit 1661 met alle spotliederen, sententies en satirische samenspraakjes. Pikante literatuur uit de Nederlandse letterkunde.
- Een prachtige bron voor onderzoekers die tijdens hun zoektocht in Parijs terechtkomen: van alle zieken die tussen 1700-1870 zijn opgenomen in een Parijs ziekenhuis, zijn de gegevens geregistreerd over geboorte, periode van opname en eventueel overlijden. Nu allemaal digitaal toegankelijk vanuit je studeerkamer.