december 2010

Grondvergadering

maandag 20 december 2010 – Het is alles pais en vree, maar op 8 januari zullen goud, wierook en mirre plaats maken voor orde en wetenschap en hoopt het bestuur van Jacob Campo Weyerman u te ontvangen in de Cipierskamer van de Gevangenpoort te Den Haag. De officiële uitnodiging wordt u nog toegezonden

Aanmelden: voor 6 januari bij de secretaris: post@weyerman.nl

Programma
- vanaf 12.00 – ontvangst
- 13:00 uur opening vergadering door vicevoorzitter Anton Bossers
- lezing door Joke Spaans: ‘Anti-katholieke satire in vroeg-achttiende eeuwse spotprenten’
- pauze
- observatie Jac Fuchs: ‘Het verschrikkelyk konterfeytsel – over de plek waar Weyerman een bok schoot’
- observatie Frans Wetzels: ‘Weyerman’s De Joodse wandelaar’
- 16.00 uur: einde vergadering en informele voortzetting in De Posthoorn.

Literatuurgeschiedenis

vrijdag 17 december 2010 – De laatste aflevering van Literatuurgeschiedenis, de serie over de 18e eeuw, geproduceerd en uitgezonden door Teleac. De aflevering heeft als thema ‘democratiseren’. Teleac schrijft:

Vanaf 1780 belandt niet alleen het land, maar ook de literatuur in een stroomversnelling. Meer dan ooit engageren en vernieuwen schrijvers zich.
Wolff en Deken doen dat door middel van een nieuw genre: de briefroman. Hun Sara Burgerhart, geschreven voor de zelfbewuste, jonge vrouw, groeit uit tot een bestseller. Slechts een jaar later ontketent Rhijnvis Feith’s roman Julia een ware sentimentele rage.
Gedwongen door de politieke gebeurtenissen verlaten in 1787 veel intellectuelen het land. In ballingschap schrijft Gerrit Paape zijn satirische Reize door het Aapenland. Rond 1800 maken de meest kritische schrijvers de balans op van de Verlichting. Aan het woord komen Belle van Zuylen, Pieter van Woensel en Jacob Haafner.

Klik dubbel op het filmpje om het beeld beter op scherm te krijgen.

Verdorven radicalen

dinsdag 14 december 2010 – De persoonlijke vijand van God. Het zijn weinig complimenteuze woorden waarmee de baron d’Holbach werd bejegend (hoewel, weinig complimenteus?).

Holbach ontving zijn verlichte vrienden en vriendinnen in zijn salon in de Rue des Moulins, Parijs. Diderot was er een van de frequente gasten van de baron. In het boek van de Duitse historicus, romanschrijver, journalist en vertaler Philipp Blom wordt de moderne lezer getrakteerd op de smeuïgste society-verhalen uit het Parijs van de 18e eeuw.

Lees hier het promotekstje van de uitgever De Bezige Bij:

Dit is het bijzondere verhaal van de achttiende-eeuwse Parijse salon van Baron Thiry d’Holbach, waar de grootste geesten van die eeuw – Diderot, Hume, Rousseau – samenkwamen.
De radicale filosofie die tussen 1750 en 1770 in deze salon tot bloei kwam, is van historisch belang geweest voor de ontwikkeling van het sceptische moderne denken. Het huis van d’Holbach was een waar internationaal epicentrum van intellectuele moed en revolutionaire ideeën in een tijd waarin openlijke twijfel aan de waarheid van religie levensgevaarlijk was. Deze mensen waren de eerste atheïsten.
Blom verbindt de levensverhalen van de verschillende gasten van de salon met de ontstaansgeschiedenis van hun ideeën. Hij vertelt over de onderlinge vriendschappen, waarvan sommige in diepe afkeer, zelfs haat eindigen – bijvoorbeeld die tussen Diderot en Rousseau – alsof hij de mensen zelf heeft gekend.

Een ‘erudiet boek’, schreef de NRC. En Trouw noemde het een ‘goddeloos heerlijk boek’. Lees hier de recensie van Frank Hellemans op Knack.be en hier die van Alexander van Kesteren op 8Weekly.nl.

Philipp Blom, Het verdorven genootschap (vert. Pon Ruiter).
De Bezige Bij, ISBN: 978 90 234 5831 9
384 blzz. gebonden, prijs: € 29,90

18e eeuw voor scholieren

vrijdag 10 december 2010 – Wat schrijft schooltv.nl?

Als in 1766 de nog altijd bestaande ‘Maatschappij der Nederlandse Letterkunde’ in Leiden wordt opgericht, heeft er een kleine aardverschuiving plaatsgevonden. Honderden letterlievende burgers zetten zich in tientallen genootschappen gezamenlijk in voor een nationale cultuur.
Wonderkind en enfant terrible Rijklof Michael van Goens zwengelt een discussie aan over hoe de eigentijdse literatuur er uit zou moeten zien.
Symbolisch is de felle brand die in 1772 de Amsterdamse schouwburg plat legt. Het tijdperk van het classicistische toneel wordt daarmee afgesloten. Weduwnaar en vader van drie kinderen Hiëronymus van Alphen vernieuwt de literatuur met zijn Proeve van kleine Gedigten voor Kinderen: het eerste echte kinderboek.

Hieronder deel 3 van de reeks Literatuurgeschiedenis van Teleac. Dubbelklik om het filmpje beter in beeld te krijgen.

Voltaire en de tsarina

zondag 5 december 2010 – In oktober verschenen maar nog niet eerder opgemerkt: de correspondentie tussen Voltaire en Catharina de Grote. De Nederlandse vertaling is van Hannie Vermeer-Pardoen, die eerder al lovende recensies kreeg voor haar andere Voltaire-vertalingen.

Uitgeverij Van Gennep schrijft over deze nieuwe brievenuitgave:

De correspondentie tussen Catharina de Grote en Voltaire beslaat vijftien jaar: vanaf 1763, het begin van de regering van Catharina, tot twee weken vóór de dood van Voltaire op 30 mei 1778. Het zijn alles bij elkaar 185 brieven.
Samen met de al eerder gepubliceerde correspondentie tussen Frederik de Grote en Voltaire vormen deze brieven enkele van de belangwekkendste documenten uit de achttiende eeuw.
Twee grote figuren die elkaar bewonderen spreken over elkaars werk en moedigen dat aan. Dat werk vindt plaats op wereldniveau. En zo zien wij, in een altijd elegante en dikwijls badinerende stijl, de grote ontwikkelingen op maatschappelijk, politiek en cultureel gebied aan ons oog voorbijtrekken.
Catharina en Voltaire hebben het over de vorming van het moderne Rusland, de invloed van de ideeën van de Verlichting op de organisatie van het Rijk en de wetgeving, over de wetenschap, de handel, over de troebelen in Polen die uitmonden in de verdeling van dat land tussen Oostenrijk, Rusland en Pruisen. En vooral ook over de strijd tegen de Turken, die in die tijd heersen over landen die ook nu nog in het middelpunt van de politieke belangstelling staan, zoals Roemenië, Bulgarije, Bosnië en Macedonië.
Deze correspondentie is geen objectief verslag, maar de getuigenis van twee grote spelers in een drama dat heel Europa aanging.

Voltaire, Briefwisseling met Catharina de Grote. 1763-1778 (vert. Hannie Vermeer-Pardoen). ISBN 9789055154838. Prijs € 39,95
Lees hier de recensie van Pieter Hoexum op de website van Athenaeum Boekhandel (Amsterdam).

Fedde Janz Visser

zaterdag 4 december 2010 – Op 21 november jl. overhandigde Louwrens Hacquebord in Museum In ‘t houten huis (De Rijp) het eerste exemplaar van zijn boek Op walvisjacht naar Spitsbergen aan Cees Mol.
In 2005 schonken de erven Visser aan dit museum een paar scheepsjournalen van de 18e-eeuwse walvisvaarder Fedde Janz Visser. Mol, vrijwilliger van het museum, heeft ze toen getranscribeerd (voor € 3 te koop bij het museum).

Nu zijn de scheepsjournalen opnieuw en voorzien van fraaie plaatjes uitgegeven. Hacquebord, hoogleraar Arctische en Antarctische studies aan de RUG, schreef er een uitgebreide inleiding bij.
Wat meldt uitgever de Walburgpers?

Fedde Jansz Visser was 20, net stuurman, toen hij voor het eerst naar Spitsbergen afreisde om op walvissen te jagen. Hij bereidde zich voor op deze tocht door gegevens over de baaien van Spitsbergen uit de atlas van Johannes van Keulen over te schrijven. Gewapend met deze kennis voer hij uit met het schip Weltevreede, waarop Cornelis de Leeuw uit Den Helder commandeur was.
De walvis was door de jacht al behoorlijk schuw geworden en verdween in het pakijs zodra een walvisvaarder in de buurt kwam. De schepen zeilden daarom steeds verder het ijs in. Soms té ver, waardoor een schip door het ijs werd gekraakt. In 1777 vergingen op deze manier 14 schepen en kwamen honderden opvarenden om.
In konvooi met zo’n 200 andere schepen voer Fedde Visser vier jaar achtereen naar het noorden. Tijdens deze gevaarlijke tochten hield hij steeds een journaal bij, waarin hij boeiende verhalen optekende over het ijs, de weersomstandigheden, walvissen, schepen en mensen.

L. Hacquebord en C. Mol (ed.), Op walvisjacht naar Spitsbergen. Een hachelijke onderneming in de Noordelijke IJszee [1774–1778]. ISBN 978.90.5730.693.8. Prijs € 29,50 (160 blzz).
Klik hier voor een recensie van Atte Jongstra in de NRC.