Leeuwarder Courant weer online
woensdag 26 mei 2010 – Na een paar maanden uit de lucht te zijn geweest, is de Leeuwarder Courant weer online raadpleegbaar. Op een nieuwe website, dat wel.
Op deze site zijn ook andere kranten te vinden.
Helaas is het bij de optie ‘Bladeren’ niet mogelijk alleen de titel aan te klikken; je moet per se ook een datum geven. Zolang je niet weet wanneer het blad verscheen, is dat dus gokwerk.
Bij de optie ‘Uitgebreid zoeken’ doet zich een vergelijkbaar probleem voor. De Leeuwarder Courant kun je gewoon aanvinken maar als je een trefwoord op meer kranten wilt loslaten, is het nattevingerwerk om een titel uit de indrukwekkende rij ‘overige titels’ te selecteren. Wie heeft paraat of de Franeker Courant wel of geen 18e-eeuwse krant is?
Kortom: graag jaartallen bij de titels! Verder fantastisch.
Update: het zoeken gaat b-ij-z-o-n-d-e-r traag.
Oude kranten
dinsdag 25 mei 2010 - Vanaf donderdag aanstaande zijn 10.744 nummers van oude kranten uit de periode 1700-1800 via internet raadpleegbaar. Dat zijn 1 miljoen pagina’s van landelijke, regionale, lokale en koloniale kranten.
De pagina’s zijn integraal doorzoekbaar. Fantastisch. En er komen nog vele pagina’s meer, zo belooft de website van de KB.
Ter gelegenheid van deze eerste mijlpaal is de oudste Nederlandse krant (van 25 mei 1618) even ingevlogen uit de kluizen van de Zweedse Koninklijke Bibliotheek. Die krant (zie illustratie, KB) is nu te bewonderen in De Verdieping.
Tip: maak van de krantensite van de KB een bookmark.
Update: zie ook het artikel in Trouw van 26-5-2010.
Reactie ‘Rampjaar’: Hoe gaat zich dit nu verhouden tot de ENT, ik zie daar toch wat overlap?
Reactie Rietje van Vliet: De ENT wordt straks een website over kranten en tijdschriften uit de vroegmoderne tijd. Als het allemaal meezit (dit hangt van veel factoren af) komen er links naar de STCN, het Biografisch Portaal en de gedigitaliseerde teksten van bijvoorbeeld de KB.
Nu is de site slechts een verzameling titels van lemmata die al klaar zijn. De links naar full texts die er nu in staan, dienen vooral het gebruikersgemak. Op een gegeven moment wordt de site vervangen door de officiële ENT-site.
De duifjes van Weyerman
woensdag 19 mei 2010 – Op 7 augustus 1741 werd in de Leydse courant de openbare verkoop aangekondigd van de hofstede Meerenhoef, in de polder IJsselveld, onder IJsselstein.
Door de kneep van de ingebonden krant is niet goed te lezen wat er behalve het huis nog meer verkocht zal worden. In ieder geval ook de schuur, het duifhuis en de duivenvlucht.
Nu is bekend dat Weyerman in de jaren twintig lange tijd op Meerenhoef heeft gewoond. Bij Abcoude (dezelfde boerderij als de IJsselsteinse buitenplaats?).
Stel dat het in de advertentie om dezelfde Meerenhoef gaat, dan moet Weyerman te midden van de duiven hebben gewoond.
Update: de polder IJsselveld lag meer richting Linschoten (kaartje). In Maarssen, vlakbij dus, is een zorgcentrum van het Leger des Heils dat vernoemd is naar Merenhoef. De advertentie zal dus met een ander huis van doen hebben dan de voormalige woonstee van Weyerman.
Goethe!
dinsdag 18 mei 2010 – In het najaar schijnt de film over Duitslands nationale trots uit te komen: Goethe!
Zie onder ander een krantenartikeltje over de Sturm und Drang-film.
Sympo Hanewinckel
maandag 17 mei 2010 – Een half jaar geleden geleden verscheen Op reis door de Meierij met Stephanus Hanewinckel. Voettochten en bespiegelingen van een dominee, 1798-1850, ingeleid door Frank Meijneke (Tilburg 2009). Zie hierover een oudere post.
Het boek was aanleiding voor de Leerstoel Cultuur in Brabant, de Stichting ZHC en de Brabant-Collectie om een symposium te organiseren over leven en werk van Hanewinckel.
Leven en werk van Stephanus Hanewinckel (1766-1856) in historisch perspectief
De naam van dominee Stephanus Hanewinckel (1766-1856) is altijd nauw verbonden geweest met de anoniem uitgegeven boeken over de Meierij van ’s-Hertogenbosch uit de jaren 1799-1801.
Deze publicaties hebben in de loop van de tijd nogal wat stof doen opwaaien vanwege hun soms felle uithalen naar de rooms-katholieke Brabanders. In de ogen van de verlichte predikant waren zij dom, bijgelovig en dweepzuchtig.
Toch wordt Hanewinckel tekortgedaan wanneer we hem alleen maar als de ‘papenvreter’ zien. We vergeten dan namelijk te gemakkelijk dat hij in zijn lange leven een geestelijke ontwikkeling doormaakte die verder reikt dan antipapisme.
Het is daarom hoog tijd om het eenzijdige en karikaturale beeld dat tot dusver over Hanewinckel bestond, te nuanceren en bij te stellen.
In de vorig jaar verschenen heruitgave van zijn Meierijboeken, aangevuld met tot nu toe onbekende teksten, wordt daartoe een eerste poging gedaan. Frank Meijneke plaatst in zijn uitgebreide inleiding leven en werk van deze intrigerende persoon in een cultuurhistorische context. Tijdens het symposium gaan vier specialisten nader in op de man en zijn tijd.
Tijd: vrijdag 4 juni 2010 (9.30-14.00 uur)
Locatie: Universiteit van Tilburg, Blackbox (gebouw E)
Sprekers:
- Jacques Baartmans: ‘Stephanus Hanewinckel, een verlichte literator?’
- Theo Clemens: ‘Hanewinckels Reize en classicale visitatierapporten uit 1795′
- Joost Rosendaal: ‘Hanewinckel en de Bataafse Republiek’
- Ton van de Sande: ‘Antipapisme en cultureel natiebesef rond 1800′
Deelname: gratis, maar aanmelding vooraf is verplicht in verband met de catering.
Aanmelden tot 27 mei door opgave van naam en (e-mail)adres via j.a.f.m.vanoudheusden@uvt.nl.
Schotse boekverkopers
zondag 16 mei 2010 – In de 18e eeuw werden heel wat boeken uit Schotland naar de Republiek verscheept. Met wie handelden de Nederlandse boekverkopers?
Een antwoord is wellicht te vinden in een boek dat in hard cover al in 2007 is verschenen maar in juli 2010 als paperback uitkomt:
Richard B. Sher, The Enlightenment and the Book. Scottish Authors and Their Publishers in Eighteenth-Century Britain, Ireland, and America.
Prijs paperback: $ 35 (excl. bijkomende kosten)
Klik hier voor de inhoudsopgave en hier voor een hoofdstuk uit het boek. Meer over de Schotse Verlichting (met schrijvers als Adam Smith en David Hume) vind je hier en hier.
De kunst van het stucen
donderdag 13 mei 2010 – Kasteel Keppel (Gelderland) heeft een vertrek met schitterend 18e-eeuws stucwerk.
De vroegste stucplafonds dateren al van rond 1600 en zijn aangebracht op een ondergrond van leem en stro.
In het midden van de 17e eeuw doet de lange centrale stucgang in de woonhuizen zijn intrede. Aanvankelijk waren deze eenvoudig, met gestuukte wanden en plafonds. Maar geleidelijk aan ontwikkelen deze zich in de 18e eeuw tot rijk gedecoreerde entree- en trappartijen.
Over stucwerk verscheen vorige maand bij Waanders een fraai boek: Stuc: kunst en techniek (530 pag, rijk geïllustreerd, € 34,95).
Lees hier het persbericht over oud en nieuw stuc.
Over de rol van de stucadoor in de Nederlandse gilden vind je hier meer informatie. Volgens deze site is het oudste voorbeeld van een stucplafond te vinden in Leiden, uit circa 1690. De Vereniging Hendrick de Keyser meldt ook iets over stuc- en pleisterwerk (klik hier).
Vonken, opdoffers en bliksems
dinsdag 11 mei 2010 – Op de afbeelding is een piramidale spiegel te zien, op schilderij ‘Vier mansportretten worden één’ (1760).
Een anamorfose is een soort omgekeerde lachspiegel: een verwrongen beeld wordt in de spiegel ‘normaal’ zichtbaar. De anamorfose was een van de optische speeltjes die populair werden in het kielzog van Newtons briljante werk aan de optica.
Onder de titel ‘Vonken, opdoffers en bliksems uit de 18de eeuw’ wordt op maandag 17 mei een lezing gehouden over de manier waarop genootschapsleden in de achttiende eeuw zich verbaasden over & vermaakten met elektriciteit.
Sprekers zijn Ad Maas, conservator en samensteller van de tentoonstelling ‘Newton in Nederland’ (onderdeel van ‘Newtonmania’) in het Museum Boerhaave en Jaap Slikker, verzamelaar en demonstrator van antieke wetenschappelijke instrumenten.
Tijdens de lezing worden ook allerlei historische elektrische proeven gedaan. Na afloop is de tentoonstelling Newtonmania te bezichtigen.
Plaats: Leiden, Museum Boerhaave
Datum: 17 mei 2010
Aanvang: 19.30 uur
Entree: gratis
Info: zie Studium Generale Leiden
Kunsthandel in de 18e eeuw
maandag 10 mei 2010 – Op de leesplank:
- Koenraad Jonckheere, ‘Een zeedig uijterlijk, en een fijn mans ijthangbordt, is het merk van een modern vroom Konstkoper’. Jacob Campo Weyerman over kunsthandel’, in: André van de Kerkhove (red.), Liber Memorialis Eric Duverger, Wetteren, 2006, p. 75-90.
- Anna Tummers, Koenraad Jonckheere (red.), Art market and connoisseurship: a closer look at paintings by Rembrandt, Rubens and their Contemporaries, Amsterdam, AUP 2008 (link naar GoogleBooks en AUP).
Nog een Don Quichot
vrijdag 7 mei 2010 – Volgende week wordt bij Bubb Kuyper geveild: De voornaamste gevallen van den wonderlyken Don Quichot. Beschreeven op een’ vryen en vrolyken trant, door J. Campo Weyerman.
Een enigszins mottig exemplaar met een geschatte waarde van € 100-150.
Over het plaatje. Afgebeeld is de valse prinses van Mikomikon:
Maar, geen van allen scheen meer verrukt, over haare onvergelykelyke Schoonheeden, als de Pastoor: die waarschynlyk, indien zig zulk een Engelin aan zyn Oogen vertoond had onder het doen van een zingende Mis, hem zo wel van de wyze zou hebben geholpen, als de Meid met de Oliekoeken. Na den Pastoor, had Sancho geen Oogen genoeg om haar te begluuren. Hy stond te wankelen, op de eene Voet, als een vissende Reiger; sloeg de handen naar de Lucht, als of hy Vlindertjes poogde te vangen; en vroeg ten laatste aan den Barbier, wie is tog die overschoone Dame? “Ei! tut, tut! ‘t is niemant” (antwoorde Meester Klaas). “Het is alleenlyk de Erfgenaame, in de regte lyn, van het groot Koningryk van Mikomikon, welke wel nadrukkelyk is overgekoomen, om den Heer uwen Meester te verzoeken, ja te bidden en te smeeken, haar te beschermen, tegens een overfellen Reus uit het Land der Mooren. Op den roemryken Naam van Don Quichot, Ridder van de droevige Figuur, die doorgedrongen is tot in Guinee, zo heeft deeze Ryksprinsses niet geschroomd die lange Reize te onderneemen, om te taalen na …”
Lees hier verder.
Weyerman in de blogosfeer
donderdag 6 mei 2010 – In het verre Rio Essequibo bezat ene Wernard van Vloten een rijk voorziene bibliotheek, met onder andere alle werken van Weyerman. Dat blijkt althans uit de bestelling die de planter in september 1780 plaatste bij zijn neef Van Vloten, boekhandelaar te Utrecht. Over deze bestelling blogt vandaag de Herkauwer.
De weblog Letteroefeningen memoreerde vorige week dominee Willem Hogerwaard. Weyerman dreigde allerlei kwaaitaal te zullen publiceren over deze predikant, die ooit in Batavia had ‘gestaan’. Deze Hogerwaard liet de dreigementen natuurlijk niet over zijn kant gaan. Uiteindelijk leidde diens reactie tot de arrestatie van Weyerman.
In de weblog een overzicht van de gedichten over de invloedrijke predikant, verschenen in de spraakmakende bundel De Nederduitse Keurdigten.
Oude kranten online
woensdag 5 mei 2010 – Nog drie weken…
Vanaf 28 mei 2010 kunnen de eerste 18e-eeuwse kranten online worden geraadpleegd. De Leidse courant, de Leeuwarder courant (helaas al een tijdje uit de running) en nog een aantal laat-achttiende-eeuwse kranten waren al via internet te doorzoeken en te lezen.
Maar nu komt de KB dus met een nieuw speeltje, dat ongetwijfeld kan doorgaan voor de nintendo voor de krantenliefhebbers.
Op de KB-krantenpagina staan straks een miljoen digitale krantenpagina’s uit de periode 1618 – 1940. Waaronder de Oprechte Haarlemse courant. De verzameling wordt in etappes aangevuld, ook met materiaal uit de periode 1940-1995. Eind 2011, als het project wordt afgesloten, bevat de website maar liefst acht miljoen historische krantenpagina’s.
Ter gelegenheid van de digitale lancering van de oude kranten organiseert de KB op 27 mei een sympo over de wetenschappelijk waarde en gebruiksmogelijkheden van de oude kranten. Deelname is gratis, aanmelden tot 21 mei (historischekranten@kb.nl), ontvangst 13.00 uur.
Verlichting op toneel
zaterdag 1 mei 2010 – Mugmetdegoudentand: het is geen naam die voor de hand ligt in de theaterwereld. Toch bestaat de Amsterdamse toneelgroep al 25 jaar.
De productie die vorige week in première is gegaan, heet Verlichtinglight. Het speelt zich af ten tijde van de Verlichting, eind 18e eeuw.
Drie broers representeren ieder een bepaalde stroming: één broer is oranjegezind, één sterk gereformeerd en één is koopman die zich bezigt met macht en geld. Het publiek volgt de drie broers van machtswisseling tot machtswisseling tot Nederland een monarchie wordt. De prinsgezinde broer twijfelt het sterkst en eindigt met een paar grote sprongen in 2010
Voor dixhuitiémisten: Mugmetdegoudentand gaat met deze voorstelling door het land. Klik hier voor de speellijst tot en met oktober.
Overigens heeft de toneelrecensent van de NRC niet goed begrepen hoe het zit met de populariteit van de Verlichting en met de werkelijkheid rond patriotten en Fransen. De Verlichting is een enigszins vergeten periode en de patriotten heulden met de Franse bezetter.
Met Verlichtinglight schrijft Joan Nederlof een rehabilitatie van de Nederlandse Verlichting, de enigszins vergeten 18de-eeuwse periode, die al snel werd overschaduwd door de Franse tijd en aansluitend de Restauratie, toen Nederland een koninkrijk werd. Overigens krijgen de Patriotten hun verdiende credits vooral niet omdat ze heulden met de Franse bezetter, maar dat vertelt Nederlof er niet bij. Uit Nederlofs spreekbeurttoneel blijkt dat de verlichtingsidealen toen weliswaar in de kiem werden gesmoord, maar dat ze inmiddels tot de pijlers van de Nederlandse staat behoren: democratie, de rechtsstaat, scheiding van kerk en staat, zelfbeschikkingsrecht, vrijheid voor het individu om zichzelf te ontplooien.
Maar voor de rest is de recensent lovend over de productie. Klik hier voor andere enthousiaste besprekingen.