Literatuurgeschiedenis
donderdag 25 november 2010 – Vandaag op schooltv: Literatuurgeschiedenis 18e eeuw (I). Starring Spinoza, Becker, Rabus, Doedijns en vele anderen. Scenario: Marleen de Vries.
Dubbelklik op het filmpje om het beter in beeld te krijgen.
Beroemde parel
dinsdag 23 november 2010 – Er zijn wereldwijd drie grote parels bekend: de Pearl of Asia, de Arco Valley Pearl (hierboven afgebeeld) en de Sleeping Lion. Ze zijn wegens hun zeldzaam grote omvang bijzonder kostbaar. De Arco Valley Pearl werd op een veiling in Dubai nog te koop aangeboden voor 8 miljoen dollar, maar er was geen koper voor te vinden.
Op de kunst- en antiekbeurs PAN in de RAI wordt nu voor 600.000 euro de Sleeping Lion aangeboden. De parel is 7 centimeter lang, weegt 120 gram en heeft de vorm van een slapende leeuw.
De geschiedenis van het juweel is interessant. Een Nederlandse VOC-koopman schafte het rond 1765 aan in het Chinese Kanton. Daarna heeft de Sleeping Lion over de hele wereld gezworven.
Het juweel was in de negentiende eeuw bijna bewerkt voor koning Victor Emmanuel II van Italië, die op zoek was naar bijzondere parels en edelstenen voor zijn kroonjuwelen.
Begin vorige eeuw werd de parel naar Sint Petersburg gestuurd voor een montage in een van de beroemde Fabergé-eieren voor de Russische tsaar Nicholas II. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verhinderde dat.
In 1979 kochten zes Amsterdamse particulieren het sieraad. Wie de huidige eigenaar is, wil de PAN-juwelier niet zeggen. Museum Naturalis in Leiden had ook belangstelling voor de zoetwaterparel, maar kon het geld niet bij elkaar krijgen.
Klik hier voor meer beroemde parels.
Gemist in Zuylen
maandag 22 november 2010 – Op zondag 21 november stond het Slot Zuylen in het teken van sterrenkunde. Bezoekers konden op verschillende manieren kennis maken met een van de vele interesses van Belle van Zuylen.
Tijdens de jaarlijkse Belle-dag was het mogelijk het bijzondere houten Planetarium Zuylenburgh en een opblaasplanetarium in Slot Zuylen te bezoeken. Lees hier verder (helaas: gemist).
Maar gelukkig is er een herkansing. Want kijk vooral op de fraaie website van het planetarium Zuylenburgh, waar je fraaie 18e-eeuwse plaatjes van Zuylen vindt, informatie over de relatie met het planetarium van Eise Eisinga en over de Zuylenburgh-collectie (met o.a. de globes van Blaeu).
Normaal gesproken is het planetarium alleen op afspraak te bezichtigen.
Arend Fokke Simonsz
zondag 21 november 2010 – Wat zou de gladjanus van het omslag van De moderne Helicon (1792) toch verkopen? Wie een kijkje neemt in de vitrines, ziet dat in deze poëziewinkel metaforen worden verkocht. En mooie woorden. En zilte tranen.
De winkel wordt gerund door de Griekse god Apollo. De luimige schrijver Arend Fokke Simonsz steekt de draak met al zijn schrijvende tijdgenoten, die in de poëziewinkel iets van hun gading proberen te vinden.
‘De moderne Helicon is een van de scherpste satires uit de Nederlandse letterkunde’ staat er op de website van uitgeverij Vantilt.
Arend Fokke Simonsz, De moderne Helicon (1792), ed. Lotte Jensen & Alan Moss.
ISBN 9789460040573. 120 pagina’s voor € 13,50.
Gemist in Maastricht
woensdag 17 november 2010 – Op 4 november jl. werd in het kader van de reeks ‘Letters bij de Lunch’ in het Centre Céramique een lezing gehouden over Weyerman:
Den vrolijke tuchtheer, De Rotterdamsche Hermes, De Ontleeder der Gebreken of Oog in het zeil, ziedaar enige tijdschriften van levensgenieter, avonturier, schrijver, journalist en schilder Jacob Campo Weyerman.
In 1677 geboren op het slagveld van Charleroi (ma een ‘daar was laatst een meisje loos’- sergeant, pa bendelid van Cartouche), groeide hij op in moeders kroeg in Breda. Hij schilderde tulpen (vanwege de beruchte 18e-eeuwse windhandel in tulpen) en werkte in het Vaticaan en aan het Engelse Hof, om ten slotte vanuit Rotterdam en Vianen zijn populaire, geruchtmakende bladen te verspreiden.
Brave burgers die bang waren dat hij hun geheime levens onthulde in de krant, konden bij de ruimdenkende broodschrijver het dreigend artikel afkopen. Zo’n afpersing werd hem fataal, hij werd gearresteerd en kreeg levenslang.
In de Haagse Gevangenpoort, waar hij de laatste negen jaar van zijn leven vastzat, moest hij zorgen voor zijn eigen natje en droogje. Dat deed hij o.a. door de eerste Nederlandse vertaling te maken van Don Quichotte. In 1747 stierf hij in zijn cel.
Over deze gelukszoeker in De Eeuw van het Geluk, zoals de 18e eeuw wel heet, gaat de lezing van Letters bij de Lunch door Koen Eykhout, lid van het Jacob Campo Weyerman Genootschap en literair recensent van Dagblad De Limburger/Limburgs Dagblad. Lunchprogramma i.s.m. VLAM (Vereniging Literaire Activiteiten Maastricht).
Het was ongetwijfeld een hilarisch verhaal dat de Limburgse toehoorders gepresenteerd hebben gekregen! Voor campisten die het beter weten: Weyermans carrière in het Vaticaan is natuurlijk gebaseerd op Kerstemans biografie.
Psychose
vrijdag 5 november 2010 - Schizofrene psychose. In de 18e eeuw kon men deze diagnose nog niet stellen, maar de aandoening kwam wel degelijk voor. Ze werd gedetailleerd beschreven door Georg Büchner (1813-1837) in zijn novelle Lenz.
De novelle is zojuist opnieuw uitgegeven door uitgeverij IJzer, in de vertaling van Kees de Both.
Prijs € 12,50
ISBN 987 90 8684 054 0
Hieronder de blurb van de uitgever:
Een van de mooiste verhalen uit de vroeg 19e eeuwse literatuur
Jacob Lenz (1751-1792) geldt als de meest uitgesproken vertegenwoordiger van de Sturm und Drang. Hij was een belangrijk toneelvernieuwer en een begaafd dichter. Zijn vrienden beschrijven hem als een ietwat schuchtere, maar gedreven en sprankelende jongeman. Al vroeg kreeg hij echter last van wanen en hevige angstaanvallen, die zijn kunstenaarschap uiteindelijk zouden verstikken.
In deze novelle beschrijft Georg Büchner (1813-1837) de uitbraak bij Lenz van wat we nu een schizofrene psychose zouden noemen. Dit gebeurde tijdens een verblijf in de Vogezen, waar Lenz juist tot rust wilde komen. Met een bijzonder inlevingsvermogen beschrijft de nog jonge Büchner hoe de waanzin Lenz geleidelijk in zijn greep krijgt.
De novelle Lenz geldt tot op de dag van vandaag als een loepzuivere beschrijving van een aanval van schizofrenie. Voor veel literatuurkenners is Lenz daarenboven een van de mooiste verhalen uit de vroege 19e-eeuwse literatuur. De hartverscheurende eenzaamheid van Lenz, zijn vergeefse zoektocht naar God en zijn intense verlangen naar de onvindbare geliefde zijn centrale thema’s in het werk.
Georg Büchner was schrijver en medisch wetenschapper. Hij stierf reeds op 24-jarige leeftijd; de novelle vond men in zijn nalatenschap. Tijdens zijn studietijd evolueerde hij van revolutionair pamflettist tot een schrijver die in zijn werk het schrijnende lot van de losers uit zijn tijd zichtbaar wilde maken. Hij liet een klein, maar belangrijk oeuvre na. De grote prijs der Duitse letteren is genoemd naar hem.
In het nawoord wordt een beeld geschetst van zowel Lenz als Büchner en de milieus waarin zij verkeerden. Tevens wordt ingegaan op de zielsverwantschap tussen beiden en de bijzondere betekenis die het schrijven van deze novelle voor Büchner had, in een periode van innerlijke verwarring en grote dreiging door een justitiële vervolging.
Tussen de Hottentotten
dinsdag 2 november 2010 – Het nieuwste boek van Luc Panhuysen gaat over de ontdekkingsreizen van de Nederlander Robert Jacob Gordon (1743-1795) in zuidelijk Afrika in de 18e eeuw. Gordon, die zijn Engels klinkende naam dankte aan zijn Schotse overgrootvader, had zich door de VOC als plv commandant van het garnizoen laten uitzenden naar Fort De Goede Hoop.
De nalatenschap van Gordon bevat brieven, reisverslagen, waterverfschilderingen en een kaart van enkele vierkante meters groot. Gordon sprak de talen van de oorspronkelijke bewoners en toonde oprechte belangstelling voor hun zeden en gewoontes. Hij verkende de ongerepte wildernis van het 18e-eeuwse zuidelijk Afrika.
Luc Panhuysen: Een Nederlander in de wildernis. de ontdekkingsreizen van Robert Jacob Gordon. Uitg. Nieuw Amsterdam. ISBN: 978 90 8689 066 8. 160 pp. Prijs € 18,95
Blurb van de uitgever:
Robert Jacob Gordon is vrijwel vergeten in Nederland. Maar in de achttiende eeuw was deze Nederlander met Schotse wortels een bekendheid. Hij maakte lange reizen door het nog ongerepte Zuidelijk Afrika en liet ons een fabuleuze verzameling journaals, kaarten, tekeningen en schilderijen na. Deze ‘Atlas Gordon’ bevindt zich tegenwoordig in de collectie van het Rijksmuseum.
Gordon biedt ons een unieke blik op het tijdperk van de Verlichting, toen kolonialisme samenging met een enorme honger naar kennis. Hij was bevriend met zowel vooraanstaande wetenschappers als inheemse stamhoofden. Hij was militair en diplomaat, botanist, zoöloog, cartograaf en antroploog. Op zijn geheel eigen wijze verbeeldt hij het Verlichtingsideaal.
Luc Panhuysen beschrijft in dit boek de persoon Gordon en zijn ontdekkingsreizen, aan de hand van origineel bronmateriaal. Wij maken zijn ontberingen en hoogtepunten mee vanaf de eerste ontdekkingsreis tot aan zijn dramatische levenseinde, dat vrijwel samenviel met het einde van de Nederlandse republiek.