december 2011

Een geile geestelijke is van alle tijden

vrijdag 30 december – Reve had het over ‘roomse gluipers’. In de canon van de Synode van Elvira (ca. 306) staat: ‘Those who sexually abuse boys may not commune even when death approaches.’ En als we de peilingen van Maurice de Hond mogen geloven, wantrouwen vier op de vijf Nederlanders de roomskatholieke kerk.

Het cliché van geile geestelijken is van alle tijden. Lees bijvoorbeeld de bekende Papekost, opgedist in Geuse schotelen (1720), van de Leidse predikant Laurens Steversloot (portret).

De Papekost werd door de regering verboden. Desondanks kwam er in 1720 nog een vervolg op. En in 1725 verscheen Geusekost, opgedist in Paapse schotelen, tegen de oppermacht van de pausen. Er was toen sprake van een antipapistische hausse, want rond die tijd verscheen bijvoorbeeld ook Weyermans Historie des Pausdoms.

Citaat uit de Papekost (die in 19e-eeuwse biografische woordenboeken opvallend genoeg niet bij de brave Steversloot vermeld wordt):

Trali-Paters, vette, snoode Geesten,
Vrouwe-schenders, Sodomietsche Beesten,
Hoere-voogden, klop, en quezel-makers,
In het quade zijt gy altijd wakers.

Wreede wolven, wel in Schapekleêren,
Maar van binnen Leeuwen, Tygers, Beeren,
Uw bloedgierig, boos, tyrannig Harte,
Derft trots, de gantsche werelt tarte.

In het religiekatern van Trouw stond gisteren een interview met Edwina Hagen, ‘Rome was in de 18de eeuw al een “poel van allerlei vuile onkuisheidt”‘. Edwina, dankzij haar proefschrift specialist in vroegmodern antipapisme, merkt hierin op dat het grote publiek rond 1800 ervan overtuigd was dat katholieke pastoors, paters en priesters meer dan niet-katholieken geneigd waren tot foute seksuele uitspattingen. – Lees ook de reacties.

Descartes’ voorkeur voor schele vrouwen

dinsdag 27 december 2011 – Descartes had een wonderlijke voorkeur: als kind was hij verliefd op een meisje dat met haar linker oog in haar rechter schortzak keek. Scheel dus. Op 6 juni 1646 schrijft hij hierover aan de Franse diplomaat aan het Zweedse hof Pierre Chanut:

Lorsque j’étais enfant, j’aimais une fille de mon âge, qui était un peu louche ; au moyen de quoi l’impression qui se faisait par la vue en mon cerveau, quand je regardais ses yeux égarés, se joignait tellement à celle qui se faisait aussi pour émouvoir en moi la passion de l’amour, que longtemps après, en voyant des personnes louches, je me sentais plus enclin à les aimer qu’à en aimer d’autres, pour cela seul qu’elles avaient ce défaut ; et je ne savais pas néanmoins que ce fût pour cela.

De rest van de brief en uitleg over deze brief vind je hier. Interessant is ook het artikel ‘In the Name of Love. A Philosopher Looks at Our Deepest Emotions’ van Aaron Ben-Zeév, filosofieprof aan de Universiteit van Haifa. Het artikel is gepubliceerd op 29 november jl. op de website Psychology Today. Intrigerend is de openingsvraag: ‘Why Did Descartes Love Cross-Eyed Women?‘

Hoe radicaal was de Verlichting?

maandag 26 december 2011 - In de New York Times van 23 december jl. staat een recensie over Jonathan Israels Democratic Enlightenment, het derde deel van zijn trilogie over de radicale Verlichting in Europa, die mede dankzij Spinoza zijn oorsprong had in de Republiek.

Het bewuste artikel is geschreven door Darrin M. McMahon, geschiedenisprof aan de Florida State University en auteur van Enemies of the Enlightenment (2001) en Happiness: A History (2006). McMahon vindt dat Israel te veel accent legt op de fanatieke diehards uit de achttiende eeuw. Citaat:

Yet if the description is thick, the narrative itself is often thin, reading all too frequently like a conspiracy tale. The Radical Enlightenment, we are told, was “the only important direct cause of the French Revolution” and the revolutionary leaders of 1789 themselves “a tiny batch of philosophes-­révolutionnaires,” making praxis of thought.

De nieuwe MedJCW zijn uit!

zondag 25 december 2011 – Vers van de pers is het winternummer van de Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman (MedJCW). Het nummer is een hommage aan André Hanou, uit wiens nalatenschap nu een aantal artikelen wordt gepubliceerd.

• Zie hier de inhoudsopgave.
• Degene die wil weten wat Hanou gepubliceerd heeft, kan de Bibliografie André Hanou downloaden.
• Klik hier om een interessant artikel van C.H. Slechte te lezen over de Provinciale Utrechtsche Geoctroyeerde Compagnie, waar de Secrete Correspondentie (1720-1721) tegen fulmineert. Dit laatste tijdschrift staat centraal in de eerste bijdrage van deze MedJCW (‘Utrechts kabaal’) maar komt ook uitgebreid ter sprake in het artikel van Slechte. – C.H. Slechte, ‘De firma list en bedrog. De Provinciale Utrechtsche Geoctroyeerde Compagnie (1720-1752)’, in: Jaarboek Oud-Utrecht 1998, p. [179]-218.
• Campisten: vergeet je niet aan te melden voor de grondvergadering (zaterdag 14 januari 2012, Amsterdam)! – Zie hieronder.

Grondvergadering Stichting Jacob Campo Weyerman in Amsterdam

dinsdag 13 december 2011 - De afbeelding hiernaast (erop klikken om de details beter te zien), met een schilderijenverkoop bij het Oudezijdsheerenlogement in Amsterdam, is niet voor niets gekozen: de grote lezing tijdens de jaarlijkse ‘grondvergadering’ op zaterdag 14 januari gaat over Weyerman en de kunsthandel.

De prent is volgens het British Museum van Hubert Pieter Schouten en moet gezien de levensjaren van deze Amsterdamse kunstenaar dateren uit de eerste helft van de 18e eeuw. Hij wordt echter dikwijls verward met zijn neef Hermanus Pieter Schouten, die veel stadstafereeltjes vereeuwigde. In dat geval is de prent van latere datum.

Locatie grondvergadering: Allard Pierson Museum / UBA Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129 te Amsterdam (tram: uitstappen halte Munt).

Ontvangst 13.00 uur in het Museumcafé. Het programma start om 13.30 uur in de Nina van Leerzaal van het Allard Pierson Museum. Na het slot, circa 16.00 uur, is er een borrel in Café de Jaren, Nieuwe Doelenstraat 20-22.

Het programma ziet er vanaf 13.30 uur als volgt uit:

• Opening door voorzitter met fragment uit het werk van Weyerman
• Lezing ’t Is niet al goud wat blinkt. Jacob Campo Weyerman en de kunsthandel in de achttiende eeuw, door Koenraad Jonckheere en Filip Vermeylen
• Pauze
• Observaties:
  - Rondom het kunstgenootschap Nil volentibus arduum: enkele observaties, door Anton Bossers
  - Bijvangst Hellevoetsluis, door Jac Fuchs
  - Weyerman en het beschimmelde nieuws van Janiçon, door Rietje van Vliet
• Notulen Grondvergadering 2011
• Jaarverslag van de voorzitter
• Financieel jaarverslag van de penningmeester, aansluitend verslag van de kascommissie
• Vaststelling begroting
• Vaststelling jaarlijkse bijdrage
• Bestuurswisseling
• Plannen 2012, waaronder expeditievergadering en lustrumviering
• Rondvraag

¶ De grondvergadering op zaterdagmiddag 14 januari is toegankelijk voor campisten en introducées, maar wel moet men zich aanmelden. Stuur daartoe voor 7 januari een mail naar post@weyerman.nl. Let op: anders dan gebruikelijk is de locatie in Amsterdam, Oude Turfmarkt 129 (UBA, Bijzondere Collecties).

De Hollandse Mercurius

maandag 12 december 2011 – Zojuist is een kleine monografie verschenen over een Haarlems jaarboek uit de zeventiende eeuw: de Hollandse Mercurius.

De Haarlemse boekverkoper Pieter Casteleyn is met dit periodiek begonnen; na zijn dood werd het voortgezet door zijn jongere broer Abraham. Het verscheen van 1651 tot 1691: maar liefst veertig jaar. Het Polygoon van de zeventiende eeuw bleek dan ook in een grote behoefte te voorzien.

De uitgave De Hollandse Mercurius. Een Haarlems jaarboek uit de zeventiende eeuw is geschreven door Garrelt Verhoeven en Sytze van der Veen. Deze uitgave is verschenen ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van Bubb Kuyper Veilingen.

¶ ISBN 9789081818902. Voor de 96 blzz (met illustraties) betaal je € 9,95 excl verzendkosten (webwinkel UBA). Een aantal gedigitaliseerde jaarboeken van de Hollandtsche Mercurius: behelzende de aenmerckelickste voorvallen in Europa vind je hier.

Klein Jan op de Botermarkt

maandag 5 december 2011 – Sinds kort bevat de website van DBNL de integrale tekst van het liedboekje De vrolyke kramer.

Op de titelpagina (klik op bijgaande illustratie) zie je de zanger Klein Jan, die volgens Weyerman op de Botermarkt of op de Dam te beluisteren was (De Lof van Klijn Jans Marsje). In de hondenkar van Klein Jan zie je de boekjes liggen die de zanger verkocht.

Klein Jan was zo populair dat zijn naam na zijn dood in titels van nieuwe liedbundels werd gebruikt. Neem De nieuwe klein Jan of de vermakelyke tyd-verdryver, dat net als de vrolyke kramer door de weduwe Jacobus van Egmont, in de Reguliersbreestraat, gedrukt is.

Een van de minneliedjes uit de bundel De vrolyke kramer heet Een aardige Klugt, die ’er binnen de Stad Amsterdam is Voorgevallen, tusschen een Dienstmeid en een Schippers Knegt. Citaat:

EY Vrienden hoor een raare Klugt,
Die ik zal Zingen met Genugt,
In Amsterdam de Steede,
Van een gemaakte Dienstmeid zoet
En eene Schipper mede.
Dat Meisje dat ging op Fortuin.
De Schipper was een ligte Pluim,
Hy wou een Kansje wagen:
Hy sprak, Myn alderliefste Bruid,
Gy staat in myn Behagen.
Het Meisje dat sprak Schipper fier,
Ik ben een Dogter van Playsier,
Hebt gy in my Behagen?
Kom gaan wy zamen aan de Zwier,
Wy zullen een Kansje wagen
Hy greep het Meisje om haar Hals,
Kusten haar Kaakjes lief en mals
En greep haar in zyn Armen,
Hy zey, Myn alderliefste Dier,
Gy krieweld in myn Darmen.

Humor als wapen. Satire in de vroegmoderne tijd

zondag 4 december 2011 – Congres? Symposium? Deze woorden zijn kennelijk uit. Want het Utrecht Centre for Early Modern Studies (UCEMS) organiseert op zaterdag 21 januari 2012 een publieksdag. Bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de vroegmoderne Nederlandse cultuur. Het onderwerp is: ‘Humor als wapen: Satire in de vroegmoderne tijd’. Overgenomen van de website (waar je het programma kunt downloaden):

Satire is een tamelijk alledaags fenomeen, maar kan toch ook het nodige stof doen opwaaien. Spottende afbeeldingen van de profeet Mohammed leidden in 2006 bijvoorbeeld tot rellen in het Midden-Oosten, en maakten een debat los over de vraag waar de grens ligt tussen vrijheid van meningsuiting en respect voor religie. Maar hoe zat het eigenlijk met spot en satire in de vroegmoderne tijd? Welke rol speelde satire in de toenmalige samenleving? Kon satire reputaties maken en breken? En hoe gevaarlijk was het om te spotten met God en gezag? Over deze vragen gaat het dit jaar op de publieksdag van het UCEMS.

De dag opent met een inleidende lezing over het verschijnsel satire door dr. Marijke Meijer Drees. Hierna gaan we in twee interdisciplinair georganiseerde sessies op zoek naar de macht van satire in de vroegmoderne tijd. Sprekers tijdens de eerste sessie, gewijd aan sociale satire, zijn prof. dr. Louis Grijp (over vroegmoderne spotliederen), dr. Els Kloek (over satire en vrouwen) en drs. Anne Marieke van der Wal (over satirische slavenliederen). Tijdens de tweede sessie, over politieke en religieuze satire, spreken dr. Joke Spaans (over religieuze spotprenten), drs. Gerard Bouwmeester (over middeleeuwse satire) en drs. Ivo Nieuwenhuis (over politieke satire eind 18e eeuw).

¶ Zaterdag 21 januari 2012 (12.30-17.15 uur). Universiteitsmuseum Utrecht, Lange Nieuwstraat 106. Toegang gratis, gelieve aan te melden via GW_renaissance@uu.nl

Varia (2)

vrijdag 2 december 2011 - Opnieuw enkele korte berichten:

• Creatie literair erfgoed: half december verschijnt het proefschrift ‘Een voldingend bewijs van ware vaderlandsliefde’. De creatie van literair erfgoed in Nederland, 1797-1845, van Francien Petiet (UvA). ISBN 9789461911285 (uitgever onduidelijk). Citaat persbericht: ‘De wortels van de hedendaagse literaire canon liggen in het begin van de negentiende eeuw. Toen verschenen de eerste literair-historische bloemlezingen en handboeken over de vaderlandse literatuur. Francien Petiet onderzocht hoe het literaire verleden werd omgebouwd tot literair erfgoed.’
• Encyclopedie van het boek: eindelijk is dan verschenen bij Éditions du Cercle de la librairie (Parijs) deel 3 van de Dictionnaire encyclopédique du livre. Het is tevens het laatste deel van dit veelkleurige boekhistorische naslagwerk waarin ook veel aandacht is voor het Nederlandse boekenbedrijf in de 17e en 18e eeuw. Dit deel telt 1104 blzz en kost een vermogen (€ 195). Er is ook een index op de drie delen (€ 35). Het totaal kost € 499. Bestellen doe je hier.

Varia (1)

donderdag 1 december 2011 – Een paar korte berichten. (Voor volledige afbeelding hiernaast, klik hier):

• Weyerman en de kunsthandel: zojuist is verschenen een artikel van Koenraad Jonckheere en Filip Vermeylen, “A world of deception and deceit? Jan Campo Weyerman and the eighteenth-century art market,” in Simiolus 35 (2011), nr. 1-2, 100-113. Klik hier om de tekst te downloaden.
• Engelse historische kranten: ook in Engeland is men begonnen historische kranten te digitaliseren. Iedere dag komen er duizenden pagina’s bij, juicht de website. De oogst voor de 18e eeuw is nog bijzonder mager. Bovendien moet men voor het gebruik van de site betalen. Dat is voor zuinige Nederlanders een handicap.
• Laurence Sterne: voor Sterne-liefhebbers is er het tijdschrift The Shandean, uitgegeven door de Laurence Sterne Trust. Van 8 tot en met 11 juli 2013 vindt de The Tercentenary Conference plaats, ter gelegenheid van de 300ste geboortedag van Sterne (call for papers).
• Werkgroep Achttiende Eeuw: het jaarcongres vindt plaats op 20 en 21 januari 2012 onder de titel Centre and Periphery in the Enlightenment. Plaats: Groningen. Voor meer info, klik hier.