Voltaire in Holland (1736-1745)
maandag 20 juni 2011 – In 1966 verscheen Voltaire et la Hollande, een eerste verkennende studie over dit onderwerp door Jeroom Vercruysse. In 2006 verscheen Voltaire en de Republiek, waarin Jan Pieter van der Sterre vele teksten van Voltaire over Holland en de Hollanders in een moderne vertaling heeft opgenomen (recensie).
Nu staat het onderwerp opnieuw in de belangstelling. Kees van Strien heeft na jarenlang minutieus speurwerk zijn bevindingen neergelegd in de Engelstalige studie Voltaire in Holland, 1736-1745.
In het eerste gedeelte heeft hij vele contemporaine Nederlandse reacties op Voltaire en zijn werk verzameld. Hierin komen de bezoeken ter sprake die Voltaire aan de Republiek heeft gebracht. Ook zijn relatie met de Amsterdamse uitgevers Ledet en Desbordes wordt toegelicht.
Het tweede gedeelte bevat een aantal minder (of on-)bekende teksten die Van Strien heeft gevonden in Nederlandse archieven en bibliotheken. Nu eens van Voltaire zelf (onbekende edities), dan weer onbekende literaire portretten die Nederlanders van de schrijver hebben gemaakt. Verder zijn er teksten uit onbekende Nederlandse tijdschriften over Voltaire en nooit eerder gepubliceerde brieven waarin Voltaire ter sprake komt. Een rijk boek met een vracht aan nieuwe informatie (en gelukkig een index om alles gemakkelijk terug te vinden).
¶ Kees van Strien, Voltaire in Holland, 1736-1745, Leuven, Peeters 2011. ISBN 978-90-429-2353-9. 589 blzz. Prijs € 59. Info.
God en de Verlichting
dinsdag 14 juni 2011 - ‘Het valt eenvoudigweg niet vol te houden dat atheïsme de erfgenaam is van de Verlichting’, concludeert Hannemieke Stamperius in haar boek God en de Verlichting. Rondom het boek zit een rode band waarop in zwarte letters staat: ‘Stop de atheïstische leugen’, met daaronder: ‘De Verlichtingsdenkers geloofden in God!’ Aan de boodschap is dus geen ontkomen aan.
De IKON heeft over dit boek een speciale website. Iedere woensdag verschijnt daarop een hoofdstuk uit het boek. Momenteel staat hoofdstuk 3 online. Het forum is beslist een bezoekje waard (ook hier). Uit de reacties kun je opmaken hoezeer mensen nog steeds in verwarring raken door het fenomeen Verlichting:
Voltaire geloofde in God, hij schreef zelfs een traktaat tegen het atheïsme (‘Histoire de Jenni, Ou le Sage Et L’Athé’). Maar de Verlichting gaat niet over God of geen God, die gaat over het gebruik van de rede om tot waarheid te komen, over empirie, over niets op gezag geloven. Dat leidt niet noodzakelijkerwijs tot atheïsme maar het atheïsme mag zich wel degelijk tot de kinderen van de Verlichting rekenen. – Antje Cats (18 mei 2011)
¶ H. Stamperius, God en de Verlichting. Uitg. Skandalon. ISBN 978-9490708221. 254 blzz. Prijs € 19,50. Info: hier.
Huygens-Descartes lezing
maandag 13 juni 2011 – Pamela Smith houdt aanstaande woensdag de jaarlijkse Huygens-Descartes lezing: The Workshop of History. Reconstructing Lived Experience in Early Modern Europe. Smith is hoogleraar wetenschapsgeschiedenis aan de Columbia University te New York.
De lezing wordt georganiseerd door het Descartes Centre voor Wetenschapsgeschiedenis en Wetenschapsfilosofie, een samenwerkingsverband van alle faculteiten van de Universiteit Utrecht.
¶ Datum: woensdag 15 juni 2011 (15.30-17.30 uur). Locatie: Bethaniënklooster, Amsterdam. Toegang: gratis (wel vooraf aanmelden via info@huygensinstituut.knaw.nl). Info.
Keukenkannibalisme
Zondag 12 juni 2011 - Het was niet altijd een pretje om te worden uitgenodigd op feestjes van de jetset, betoogt John Donne-specialist Richard Sugg. Want de kans was reëel dat delen van je lichaam werden opgesmikkeld. Niet omdat het menselijk lichaam zo lekker werd gevonden. Maar omdat er een heilzame werking van uitging. Althans, dat dacht men in vroegere eeuwen.
Sugg is docent letterkunde en geneeskunde aan de Durham University. Hij onderzoekt de vroegmoderne ideeën over de geneeskracht van menselijk bloed, urine, botjes en stukjes vlees. Saillant detail: Ierland was in de 18e eeuw voor het VK grootleverancier van schedels. Citaat:
Royalty themselves would take distilled human skulls, which were used against epilepsy, convulsions, diseases of the head and, in the case of both Queen Mary II and her uncle King Charles II, on the deathbed to hold back the dying of the regal light.
Van het bloed van Charles I, dat opgevangen werd bij zijn terechtstelling in 1649, was de geneeskrachtige werking alom bekend (lees recensie in de Daily Mail). Ook van urine kende men de geneeskrachtige werking. Robert Boyle, de aartsvader der scheikundigen, adviseerde patiënten om de dag te beginnen met een slok van hun eigen urine (lees de recensie in The Guardian).
Jonathan Swift schreef in zijn A Modest Proposal (1729) dat je de economische malaise (lees: armoe) het beste kon bestrijden door kinderen in de pan te doen en er iets lekkers van te bereiden. Zelf geeft hij de voorkeur aan eenjarige kinderen. De bereidingswijze maakt niet zo veel uit:
I have been assured by a very knowing American of my acquaintance in London, that a young healthy child well nursed is at a year old a most delicious, nourishing, and wholesome food, whether stewed, roasted, baked, or boiled; and I make no doubt that it will equally serve in a fricassee or a ragout.
¶ Richard Sugg, Mummies, Cannibals and Vampires. The History of Corpse Medicine From the Renaissance to the Victorians. Routledge 2011. 374 blzz. Voor meer info, klik hier.
Gesprek tussen een pastoor en een kapelaan
zaterdag 11 juni 2011 - In 1801-1802 verscheen in de regio Nijmegen-Kleef het Kerkelyk leesblad. Het maandblad werd aanvankelijk in Anholt gedrukt (later in Emmerik) en was bestemd voor katholieke burgerij, die bij de orthodox-katholieke les gehouden moesten worden. Het werd geredigeerd door H.G. Eskes, kanunnik uit het piepkleine plaatsje Rees, in de Niederrhein.
Deze Eskes heeft meer geschreven, zoals Hulp in den nood, dat is Godvruchtige gebeden, betrachtingen en manieren om Misse te hooren (Turnhout 1798). Niet echt verlichte kost. Weinig hoopgevend zijn ook titels als: Nieuwe Cleefslandsche trap der jeugd, tot de letterkunst in de Neederduytsche taal:
bestaande in allerhande soort van spelwoorden (1800) en Troost- en leerreden op Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart [...] over het rijk God (1801).
Zojuist verscheen een boeiende studie over het onbekende Kerkelyk leesblad. Het tijdschrift staat vol met recensies, samenspraakjes, vertogen, heiligenlevens, theologische essays. Dit alles vooral tot stichting, en ook een beetje tot vermaak. Maar vooral om de lezer te waarschuwen tegen al te lichtzinnige, wulpse boeken.
Citaat:
Kapellaan: De Boeken, Heer Pastoor, welke u eerw. my laastmaal geleent heeft, heb ik doorleezen. Ik moet bekennen; ik had myn leven niet gedagt, dat het er zoo dol in de Litterarische wereld heen ging.
Pastoor: Gy zult u nog meer verwonderen, wanneer gy in ‘t vervolg zult zien, welke bedriegeryen, vervalschingen, Rooveryen, eigenmachtige monopolien in de geleerde wereld plaats hebben gehad; hoe de orthodoxe Catholyke Litteratuur door de Novatooren verdrongen en vervolgt is geworden. Doch daar van op een andermaal. [...]
¶ Heinz Eickmans, Guillaume van Gemert, Helmut Tervooren (ed.), Das “Kerkelyk Leesblad” (1801/02). Eine Zeitschrift für den Niederrhein zwischen Aufklärung und Traditionalität, Bottrop, Verlag Peter pomp 2011 (Schriftenreihe der Niederrhein-Akademie Band 10). 240 blzz. ISBN 13: 978-3-89355-264-1. Prijs € 19.