maart 2011

Goudse patriotten

woensdag 30 maart 2011 - Het proefschrift Gouda 1787. Radicalisering – Revolutie – Restauratie van Wim Knoops is al eerder aangekondigd. Maar nu is het er dan: een lijvige pil waarin een schat van gegevens is verwerkt over Gouda in de patriottentijd. In de laatste Mededelingen JCW stond al een voorproefje.

Citaat uit het persbericht:

Gouda kan model staan voor wat er in de Hollandse steden gebeurde en voor wat er mis ging. De politieke verhoudingen in deze stad radicaliseerden snel in de eerste helft van 1787. Op 28 juni 1787 was het Goudse vrijkorps van gewapende burgers betrokken bij de befaamde aanhouding van Wilhelmina van Pruisen bij de Goejanverwellesluis. Daarna smeedden de patriotten in het diepste geheim hun voorbereidingen voor een stedelijke revolutie. De regenten van de tegenpartij moesten worden afgezet.

¶ De promotie vindt plaats op donderdag 31 maart (Amsterdam, VU-aula, 13.45 uur). Het schitterend uitgevoerde boek is uitgegeven door de Bataafsche Leeuw (doorklikken naar assortiment en Franse revolutie). Zie ook Darenet, de repository van de VU.

Dwaze liefde

vrijdag 25 maart 2011 - Eind vorige maand verscheen een nieuw boek van Eric Palmen: Dwaze liefde. Over twee regentenzonen uit de tweede helft van de achttiende eeuw, die in de ogen van de buitenwereld niet willen deugen: Adriaan en Pieter van Schoonhoven.

Adriaan is een zuipende losbol die er met de dienstmeid vandoor gaat. En Pieter vindt zijn kersverse echtgenote al na de huwelijksnacht dermate weerzinwekkend dat een gelukkige relatie er niet in zit. De familie wil de broers in het beterhuis opsluiten. Ze overlijden echter voordat deze straf ten uitvoer kan worden gebracht.

Voor de familie Van Schoonhoven gold slechts één plicht in het leven: trouwen doe je met je hoofd, niet met je hart. Maar wat gebeurde er als regentenkinderen weigerden aan die mores mee te doen? Wat betekenden de liefde en het verstandshuwelijk voor de politieke elite van de achttiende eeuw?

¶ Eric Palmen, Dwaze liefde. Een familiekroniek. Prometheus. 320 blzz. Prijs € 19,95. Bovenstaande tekst is ontleend aan deze website. Hier kun je de eerste bladzijden lezen. De website van de auteur vind je hier.

Waarom 18e-eeuwers naar Zappa moeten luisteren

donderdag 24 maart 2011 – Herontdekte symfonieën uit het 18de-eeuwse Haagse hof van Oranje worden vandaag live in concert ten gehore gebracht. Onder leiding van dirigent Simon Murphy, die al jarenlang geïnteresseerd is in het Nederlandse muziekleven in de 18e eeuw, brengt de New Dutch Academy Orchestra muziek van onbekende hofcomponisten.

Eén van hen was Christian Ernst Graf, die als hofcomponist bij prinses Anna van Hannover was aangesteld. Graf zou later een aantal gedichtjes voor kinderen, van Hieronymus van Alphen, op muziek zetten (filmpje ‘Jantje zag eens pruimen hangen’). Maar voor ook andere fraaie Nederlandse liederen schreef hij de muziek (filmpje ‘Laat ons juichen Batavieren’ uit 1766, en filmpje met variaties hierop door Mozart).

Andere componisten die in de Republiek werkzaam waren en van wie vanavond symfonische muziek te beluisteren is, zijn de Amsterdamse componist en muziekuitgever Joseph Schmitt, bijgenaamd de Hollandse Haydn, en de Milanese componist Francesco Zappa. Diens muziek was indertijd grensverleggend, zoals ook zijn latere naamgenoot ontdekte.

¶ Vandaag in de Dr Anton Philipszaal, Den Haag. Beluister hier enkele tracks van een cd met Haags Binnenhofmuziek. Bekijk hier een filmpje van de New Dutch Academy. En lees hier een interview met Simon Murphy.

Tulpen in Amsterdam

woensdag 23 maart 2011 - De gewone burger kon zich geen boeketten in huis veroorloven. Om aan de vraag naar bloemen te voldoen, ontstonden in de jaren dertig en veertig de eerste bloemstillevens. Zo’n schilderij was immers minder duur dan een echt boeket – en langer houdbaar.

Een nieuw inzicht dankzij Rijksmuseum Schiphol: bloemschilderijen voor de gewone burger omdat-ie zich geen echt boeket kon veroorloven. Misschien in de tijd dat tulpen onbetaalbaar waren, tijdens de tulpenwindhandel in 1637, maar in latere decennia lijkt dit wat overdreven. Bovendien hoefde een boeket natuurlijk niet alleen tulpen te bevatten en kon de burger zich ook lelies, rozen, margrieten, anemonen en noem maar op veroorloven.

Helaas is van slechts een paar bloemschilderijen bekend dat ze van Weyerman zijn. Ze zullen op de piepkleine tentoonstelling Dutch Flowers op Schiphol niet hangen, want daar zijn slechts 17e-eeuwse geschilderde boeketten te bewonderen.

¶ Dutch Flowers: negen bloemstukken op Schiphol, 6 april t/m 5 september 2011 (07-20 uur), tussen de E- en de F-pier. Lees hier over de geschiedenis van de tulp in Nederland. En kijk hier naar de satire op de tulpenwindhandel, geschilderd door Jan II Breughel.

Sodomieten in Den Haag

dinsdag 22 maart 2011 – Veertien homo’s worden in 1730 te Den Haag opgehangen. Hun lijken worden in zee gesmeten. Een notaris pleegt zelfmoord. Dit alles gebeurde toen er in Nederland een grote jacht was op lieden die in waren voor gelijkgeslachtelijk contact. Eindelijk zijn deze lieden uit de vergetelheid onttrokken en is de waarheid van tolerant Den Haag in dit historische boek geopenbaard.

Deze veelbelovende woorden staan te lezen op de flaptekst van Gesodemieter in Den Haag, geschreven door genealoog F.J.A.M. van der Helm. In het boek wordt een kijkje genomen in de Haagse homowereld van 1730.

Den Haag telde verschillende homobars, die algemeen bekend waren voor het grote publiek. Rondom de Denneweg waren twee van zulke etablissementen te vinden. De Vijverberg en het deftige Voorhout golden als openluchtontmoetingsplaatsen, die vooral in de zomer veel lieden trokken. Ook het Haagse Bos was een plek waar sodomieten elkaar ontmoetten en waar het zaad rijkelijk vloeide.

¶ F.J.A.M. van der Helm, Gesodemieter in Den Haag. Over homofilie en de homovervolging in Den Haag anno 1730. Uitgave in eigen beheer (Kirjaboek). ISBN 9789460081040 (234 blzz). Prijs € 17,50 (verzendkosten € 2,50). Info helmhuis@ziggo.nl. Voor meer info, klik hier en hier.

Huis van Horace Walpole

maandag 21 maart 2011 – De Anecdotes of Painting in England (1762) van Horace Walpole worden vaak vergeleken met Weyermans Konst-Schilders. Ton Broos doet een poging te achterhalen of Walpole de Konst-Schilders als bron heeft gebruikt. De conclusie is: nee. Om de eenvoudige reden dat Walpole geen Nederlands kon lezen. Wel wijzen de overeenkomsten tussen beide werken op een zelfde aanpak en een zelfde kunstenaarsmilieu waarin beide auteurs zich ophielden.

Het gothic optrekje van Walpole, de ‘uitvinder’ van de griezelroman, is vorig jaar na een langdurige renovatie opgeleverd: Strawberry Hill. Walpole had Chopp’d Straw Hall in 1747 ontdekt. Het was een van de laatste open plekken aan de oever van de Theems, in het modieuze Twickenham. Het huis is vanaf 2 april aanstaande weer open voor publiek (de helft van de bibliotheek bevindt zich overigens in Yale).

¶ Voor Anecdotes of Painting in England, zie deel 1, deel 2, deel 3 en deel 4 (verschillende edities).

Oude drukken full text online

zondag 20 maart 2011 – Het vereist helaas nog steeds een behoorlijke hoeveelheid geduld en speurzin om op het wereldwijde web volledig ingescande oude drukken te vinden.

Dutch Prints Online (1781-1800) heet sinds vorig jaar Early Dutch Books Online (EDBO) maar de website heet nog altijd Dutch Prints Online. De beloofde vier nieuwsbrieven per jaar zijn blijven steken in mei 2010. In februari jl. konden geïnteresseerden alvast een beetje spelen met de site, maar dat schijnt geen succes te zijn geweest. In maart kan het opnieuw, zo wordt beloofd. Nu is het wachten op het moment dat twee miljoen pagina’s online beschikbaar komen. Hoe EDBO zich verhoudt tot de plannen van de KB om door ProQuest álle oude drukken te laten digitaliseren, is niet bekend.

Wie niet kan wachten, moet zich voorlopig tevreden stellen met andere websites die toegang geven tot gedigitaliseerde oude drukken:

• Google Books: volledige weergave. Niet altijd even handig om deel twee van een uitgave terug te vinden.
• UB Gent: collectie ook via Google Books toegankelijk. In de catalogus ook links naar DBNL en Hathi Trust.
• Hathi Trust: met meer dan vijftig aangesloten bibliotheken uit de VS. Bevat weer andere titels dan Google Books.
• Archive.org: niets van Weyerman zelf maar wel andere oude (en minder oude) drukken.
• Digitale Bijzondere Collecties van de UBU: onder andere met de Konst-Schilders van Weyerman.
• ZVDD: Zentrales Verzeichnis Digitalisierter Drucke, met ook veel Nederlandse oude drukken die in het bezit zijn van Duitse UB’s.
• Ceneton: Census Nederlands toneel, met veel gedigitaliseerde toneelteksten.
• DBNL: Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren, tegenwoordig ook met scans van de gebruikte editie.

De eerste liefde van Jan Steen

vrijdag 11 maart 2011 – Het Mauritshuis in Den Haag laat onder de titel Leven in de brouwerij uit eigen collectie veertien schilderijen van Jan Steen zien. (Niet de bordeelscène hiernaast, want dat schilderij hangt in Museum Bredius.)

Weyerman schrijft in zijn Konst-schilders uitgebreid over de eerste liefde van Jan Steen, Grietje van Gooyen, de dochter van de leermeester van Jan Steen (inderdaad: de Haagse landschapsschilder Jan van Gooyen). Citaat:

[Jan Steen] kreeg noch grooter zin in deszelfs Dochter, Grietje van Gooyen, die hy zo natuurlyk vryde, en zo hartiglyk behandelde, dat haare rokjes begonnen te daalen van achteren, na maate dat zy opreezen van vooren. Grietje gevoelende dat het beslag zo heerlyk oprees, porde Jan t’elkens aan dat hy eens zuyver zou opbiegten tegens haar Vader, en ook tegens zyne Ouders, op dat zy ‘t zamen mogten trouwen, eer dat de overrype noot van zelve uyt de bolsters kwam te rollen, en zy een schande te verstrekken aan geheel ‘s Graverhage.

En dat gebeurde, al moest Jan er aanvankelijk weinig van horen. Hij overtuigde zijn leermeester van de noodzaak van een huwelijk en kreeg van zijn eigen vader tienduizend gulden mee plus een brouwerij in Delft.

Of Grietje wel de juiste vrouw voor Jan was, laat Weyerman in het midden. Opvallend is dat Weyerman ‘Mejuffrouw Griet’ beschrijft als een sloom wijf. Zij was het aan wie Jan Steen zijn rommelige en chaotische imago te danken heeft. Griet was, aldus Weyerman, ‘een makke Moer en een tamme Duyf, [die] op geen Huyshouding nog Kantoor paste, waar door het alles van den Berg neerwaards liep.’

¶ Tentoonstelling tot 13 juni 2011. Klik hier voor filmpje over restauratie schilderij en hier voor een paar bladzijden van de catalogus.

Elisabeth Wassenbergh

donderdag 10 maart 2011 – Er gebeurt iets op de gang. Zo heet het schilderij van de Groningse schilders Elisabeth Geertruida Wassenbergh (1729-1781) dat vorig jaar bij Sotheby’s opdook en nu in het bezit is van het Groninger Museum. Kijk goed door de openstaande deuren: is het papa die zijn vrouw stevig om haar middel grijpt?

De familie Wassenbergh kende in de 18e eeuw een aantal niet onverdienstelijke schilders. Zo schilderde ook het broertje van Elisabeth, Jan Wassenbergh (klik hier voor een leuk schilderij van een luie student).

Beroemder en productiever was hun vader, de societyschilder en kunsthandelaar Jan Abel Wassenbergh (klik hier voor zijn bio en klik hier voor een erg mooi schilderij dat zich bevindt in het Pokrajinski muzej Murska Sobota in Slovenië).

Weyerman had niets met deze Groningse schildersfamilie. De naam Wassenbergh komt althans niet voor in de Konst-schilders.

Leidse studenten

zondag 6 maart 2011 – Voor haar proefschrift over de Leidse studentenpopulatie tussen 1575 en 1812 dook Martine Zoeteman in het universitaire inschrijvingenregister.

Na digitale bewerking van die oude bron kon ze verrassende kruisverbanden leggen tussen studie, herkomst en leeftijd van studenten door de eeuwen heen.

Dit schrijft de Universiteit Leiden op haar webstek. In verband met het 425-jarig bestaan van de Leidse uni verschenen eerder een andere studie naar de beginjaren van haar bestaan: Ronald Sluijter, Een analyse van de Leidse universiteit als bedrijf 1575-ca. 1800 (Verloren). Er komt nog een boek aan: Robert-Jan van den Hoorn, De Leidse Letterenfaculteit in de XVIe en XVIIe eeuw (zie website UL)).

¶ M. Zoeteman-van Pelt, De studentenpopulatie van de Leidse Universiteit, 1575-1812. ‘Een volk op zyn Siams gekleet eenige mylen van Den Haag woonende’. Leiden University Press. ISBN 9789087281021. Prijs € 65,95 (maar op deze site gratis te downloaden)