vrijdag 18 mei 2012

Het mocht kennelijk wat kosten om er een schitterend en modern paleisje van te maken. Er is veel aandacht voor de Verlichting van Maastricht, voor de uitgever Jean-Edmé Dufour die er Voltaire en Rousseau (her)drukte.

Dufour had zijn uitgeverij in het pand aan de Papenstraat dat bij het museum getrokken is en hij is nu weer thuis. In de aan hem gewijde kamer beelden van de mannen die hij uitgaf. Ook in de achttiende eeuw lag Maastricht al op een kruispunt van wegen en sluipwegen. Die vereenvoudigen het legale en minder legale boekentransport via Luik en Bouillon.

Een modern museum, waarin de mannen en vrouwen die ooit in de stad woonden, aan het woord komen. Een Zwitsers meisje legt bepruikt uit hoe de wereld van haar stand in elkaar stak. En Maastrichtenaren van verschillende eeuwen spreken met elkaar multimediaal over de verhouding tussen Maastricht en Nederland.

Aan de wanden ook enkele echte Tischbeins. Maar er ontbraken zo kort na de opening van het museum op 14 maart bordjes om te vertellen wie hier voorgesteld werden. Misschien speelde hier de onwil parten om met ‘RFID’-chip (Radio Frequency Identification) langs de tientallen wifi-punten te gaan en komen er in het Museum aan het Vrijthof ook later geen suffe bordjes.

Na het Museum boeken bij De Tribune en bier in Le Tribunal en de wereld lachte ons toe in de stad waar Dufour Rousseau groot maakte. — PA

¶ Museum aan het Vrijthof, Vrijthof 18, Maastricht.

donderdag 17 mei 2012 -

Met deze woorden prijst de organisatie van het Festival Oude Muziek zichzelf aan. Het thema is ‘Van Sweelinck tot Bach’. Ongetwijfeld is er tijdens het Utrechtse festival (14 augustus – 2 september) heel wat 18e-eeuwse muziek te beluisteren. Het programma is zojuist bekend gemaakt aan ruimhartige donateurs, die daardoor al kaartjes kunnen kopen. Andere belangstellenden kunnen pas vanaf 1 juni bestellen. Info hier.

Eerste Nationale Vergadering (1796)

woensdag 16 mei 2012 – Mart Rutjes verdedigt op 30 mei aan de UvA zijn proefschrift Door gelijkheid gegrepen. Democratie, burgerschap en staat in Nederland 1795-1801. Hij maakt deel uit van de Amsterdamse onderzoeksgroep De Eerste Nederlandse Democratie.

Het persbericht bevat de volgende informatie:

De moderne Nederlandse democratie ontstond na het uitbreken van de Bataafse Revolutie (1795), toen het bestel van de oude Republiek op de schop ging. In korte tijd transformeerde Nederland van een federatie naar een eenheidsstaat waarin burgers gelijk waren voor de wet, en van een land bestuurd door regenten en Oranjes naar een vertegenwoordigende democratie. Dit alles werd vastgelegd in de eerste grondwet van Nederland: de Staatsregeling van 1798. Mart Rutjes onderzocht de wortels van de moderne Nederlandse democratie.

Wat waren de ideeën achter deze hervormingen? Waarom vonden revolutiegezinde Nederlanders democratie en burgerrechten belangrijk? Hij laat zien dat de politieke opvattingen uit de late achttiende eeuw gebaseerd waren op nieuwe en radicale opvattingen over de menselijke en burgerlijke gelijkheid. Samen met oudere denkbeelden over actief burgerschap creëerde dit gelijkheidsdenken een explosieve combinatie die de basis vormde voor een nieuwe politiek en een nieuwe staatsinrichting. Onze democratische eenheidsstaat is uiteindelijk voor een belangrijk deel terug te voeren op deze ideologische modernisering die zich ruim twee eeuwen geleden voltrok.

Waar en wanneer de handelseditie van het proefschrift verschijnt, is niet bekend.

Dickens genoot van de laatachttiende-eeuwse gothic-trend en liet zijn personages dikwijls dwalen door de spookachtige, zwart beroete Britse hoofdstad. Hij koos meer dan eens voor de picareske roman, waarin de hoofdrolspeler allerlei avonturen beleeft. Ook dit kende hij nog van het boekenplankje van weleer.

Lees bijvoorbeeld zijn Tale of Two Cities, dat doordrenkt is van 18e-eeuwse thematiek. Of luister naar Dickens’ beschrijving van 1775. Of kijk naar een verfilming van de roman uit 1980.

Achttiende-eeuwers die meer willen weten over Dickens, kunnen terecht op de tentoonstelling Dickens in Nederland. Met deze voor Nederland unieke tentoonstelling in dit Dickensjaar wordt een beeld geschetst van de ontvangst die het werk van de Engelse schrijver in Nederland ten deel viel: vertalingen en vertalers, drukgeschiedenis en (voor een deel Nijmeegse) uitgevers, en de receptie van persoon en werk.

¶ De tentoonstelling duurt van 30 mei tot 31 augustus 2012. De opening is op dinsdag 29 mei a.s. (vanaf 17.00 uur). Plaats: UB Nijmegen, Erasmuslaan 36, De Verdieping (-1). Sprekers: Odin Dekkers (hoogleraar Engelse letterkunde RU) en Els Peters (UB Nijmegen). Svp je komst melden bij Leon.Stapper@ubn.ru.nl.

De koopliedenfamilie Van der Muelen is afkomstig uit Antwerpen. Na de val van deze stad vertrok de familie naar Amsterdam en Utrecht. In de 17e en 18e eeuw behoorde de familie tot het selecte gezelschap van voorname, invloedrijke en succesvolle patriciërsfamilies.

Hier is afgebeeld Jan Carel van der Muelen, op 5-jarige leeftijd. Hij zou in de jaren ’80 een dagboek bijhouden: ‘Aantekeningen van verscheiden zaaken over de jaaren 1786 en 1787′. Citaat van de website van het Utrechts Archief:

De politiek werd in de jaren 1785-1788 een struikelblok voor de goede verstandhouding tussen twee broers Van der Muelen, van wie de jongste, Pieter Jacob, in 1787 het land moest verlaten wegens zijn patriotse activiteiten, terwijl Jan Carel als lid van de vroedschap van Utrecht in de loop van 1786 zijn toevlucht zocht in Driebergen, van waar hij pas na de staatsgreep van het najaar 1787 kon terugkeren. Uitvoerig beschreef hij die woelige jaren in een dagboek, bijgehouden van 1786 tot 1789.

Na die tijd schijnt hij zich wat uit de politiek te hebben teruggetrokken. Hij hield zich bezig met genealogie en met het ordenen van het familiearchief. Hij legde de ruim 2500 brieven in chronologische volgorde en voorzag ze van opschriften. Hetzelfde deed hij met de binnengekomen familieberichten, die hij liet inbinden en waarop hij bovendien een alfabetische index maakte. Ook vele andere familiepapieren zijn vermoedelijk door hem ingebonden, hetgeen heeft bevorderd dat het archief in goede staat is gebleven.

De Paepe promoveerde vorig jaar op dit onderwerp. Zijn proefschrift (‘Une place pour les commedies…’ De relatie tussen inrichting, repertoire en gebruik van de Antwerpse theatergebouwen tussen 1610 en 1762) gaat over de relatie tussen en de evolutie van het repertoire en de toneelgebouwen in Antwerpen tussen 1610 en 1762. Citaat aankondiging lezing:

Tussen het begin van de zeventiende eeuw en het midden van de achttiende eeuw veranderde het toneelleven in Antwerpen drastisch. Het was een tijd waarin de schouwburgarchitectuur evolueerde van een Middeleeuwse vorm naar een vorm zoals we die nu nog kennen, waarin het theaterbedrijf werd geprofessionaliseerd en gecommercialiseerd, waarin nieuwe genres zoals opera ingang vonden, en waarin de eerste publieke theaters van de stad hun deuren openden.

Toen de avonturier en schrijver Karl Ludwig von Pöllnitz Antwerpen in 1732 bezocht, beschreef hij zelfs hoe er ‘een van de mooiste theaters buiten Italië’ te zien was. Vreemd genoeg werd het Antwerpse theaterleven in dat tijdperk van de eerste schouwburgen tot nog toe nauwelijks onderzocht, en wil het traditionele beeld zelfs dat er op het vlak van theater weinig te beleven viel in Scheldestad.

¶ ’Het toneelleven in Antwerpen: repertoire en architectuur’, lezing van Timothy De Paepe. Vandaag van 15:30 tot 17:00 uur. Plaats: Bushuis/ Oost Indisch Huis, Kloveniersburgwal 48, Amsterdam (VOC-zaal). Info hier. Info proefschrift hier.

Eind april vond het jaarlijkse KVB-Tiele symposium voor het boekenvak plaats. Thema was ‘De staat van het boek’. Tijdens dit symposium werd het boekje Schakels in de keten van het boek gepresenteerd als deel 2 uit de reeks Boeketje Boekwetenschap. De vier Tiele-hoogleraren laten in kort bestek zien hoe rijk, gevarieerd en breed het terrein van de boekwetenschap is. De uitgave is voor € 14,50 verkrijgbaar bij de Tiele-Stichting (info@tiele-stichting.nl) en bij Amsterdam University Press. Het Boeketje boekwetenschap van vorig jaar kun je downloaden.

Noordervliet maakt zelf deel uit van haar verhaal: zij wandelt met Molenaar door zijn verleden en schrijft zijn geschiedenis, die een vertekening is van de echte geschiedenis. Kan zij het verleden immers echt kennen, echt begrijpen?

Over de ontstaansgeschiedenis van Vrij man houdt de schrijfster een blog bij, waarvan elke vrijdag een nieuwe post verschijnt op Athenaeum.nl. Hierin beschrijft zij de valkuilen en problemen die het schrijven van een historische roman met zich meebrengt.

¶ Nelleke Noordervliet, Vrij man. Uitgeverij Augustus (blurb). ISBN 9789045705538. Voor ca 464 blzz betaal je ongeveer € 24,95.

Citaat: ‘In dit werk betoogt ze [Eisenstein] dat de uitvinding van de boekdrukkunst een verschijnsel is dat zijn weerga niet kent en dat deze vinding de Renaissance, de Reformatie en de wetenschapsrevolutie bewerkstelligd heeft.’ Ondanks het wereldwijde applaus dat Eisenstein ten deel viel, maakte haar boek ook een golf van kritiek los. Die kwam erop neer dat het onderzoek van Eisenstein zo slordig was dat ze in feite haar werk zou moeten overdoen.

Omdat de boodschap van het boek goed is, mag ze nu de Gutenberg-Prijs in ontvangst nemen. Citaat jury Gutenberg-Gesellschaft:

Die Jury ehrt Elizabeth Eisenstein als Wegbereiterin der buchwissenschaftlichen Forschung für ihr herausragendes Lebenswerk und ihre bedeutende Lehrtätigkeit.

Maar de verontwaardiging over de prijs is er niet minder om. Zie verder het commentaar op de KB-blog.

Het volgende liedje, afkomstig uit de populaire liedbundel Vermakelyke Haagsche Tap-Toe (1773 en 14 drukken meer), laat zien dat bij taptoe de tap misschien wel toe mocht gaan, maar dat het beddengoed uitnodigend werd opengeslagen. Op het Haagse Binnenhof stond menig hoertje aan de kant, te lonken naar opgetrommelde jongeheren:

Ik heb op een Avond de Taptoe sien slaen,
Daer zag ik op ‘t Binne-Hof Juffertjes staen:
De Kapitein sprak ‘er fraei met fatzoen?
Wat of al die hoere op ‘t Binne-hof doen.

Ik zei goede avond Juffrouwe alhier,
Staeje voor de kost, of staeje voor plyzier?
Neen, als wy de Taptoe hebben zien slaen,
Dan zullen wy na ons Kreppie [krib, bed] toegaen.

Men vind ‘er meer als de gemeene trant
Veel Burger Dogters al van ons Land:
Savonds spanceeren over het Hof of Plyn:
‘t Moet een Oficier of Gardekoer [gardewacht] zyn.

Wat leeven de hoeren heel komplysant,
Mutzies met kant als de beste van ‘t Land,
Sy zyn gekapt al in ‘t haer
Met drie, vier krulletjes boven malkaer.

De Vermakelyke Haagsche Tap-toe (2e druk, 1774) is zojuist door DBNL gedigitaliseerd. GoogleBooks had al de editie van 1795 op het web geplaatst. DBNL heeft onlangs meer liedbundels uit de 18e eeuw gepubliceerd. Zoals De Amsterdamsche Kermis-Vreugd (1793), met daarin het lied met de sprekende titel

Een aardige Klugt, voorgevallen binnen Amsteldam, daar een Pruissische Husaar in de kraam kwam van een jonge Zoon ‘t welk op den 16 Maart 1788 is geopenbaard.

Blijkbaar bevonden zich in het Pruisische leger, dat in oktober 1787 in Amsterdam korte metten maakte met de patriotten, ook vrouwen in mannenkleren.