woensdag 22 februari 2012 – ‘Het idee is ontstaan dat vrouwen altijd minder crimineel zijn geweest. Maar dat is niet zo. In 17e eeuws Amsterdam werd 50 procent van de misdrijven gepleegd door een vrouw.’ Dit zegt Manon van der Heijden, werkzaam bij de Universiteit Leiden. Ze heeft zojuist een Vici-subsidie gekregen om onderzoek te doen naar Europese vrouwen in de criminaliteit tussen 1600 tot 1900. Voor nieuwsberichten elders op het web, klik hier en hier.

Wie van historische romans houdt, kan het hart ophalen aan De lichtekooi van Loven, geschreven door Ineke Vander Aa. Het verhaal speelt zich af in het Leuven, medio achttiende eeuw. De onderlaag van de bevolking levert er elke dag een strijd voor zijn bestaan. Dat geldt ook voor Louise en haar blinde vader. Wanneer haar vader sterft gaat Louise op zoek naar een rijker leven via prostitutie. Klik hier voor ISBN en zo, en hier om  over 1001 andere historische romans te lezen.

Een oogje op iemand hebben

zaterdag 18 februari 2012 – In 1785 stuurde de latere George IV in het grootste geheim een miniatuur van zijn oog naar Maria Anne Fitzherbert. Dat deed hij natuurlijk omdat hij een oogje op haar had laten vallen.

Dit symbolische gebaar werd onmiddellijk door de Engelse jetset gekopieerd. Een rage ontstond. Er werden heel wat ogen uitgewisseld: op medaillons, broches, ringen, pillen- en snuifdoosjes.

Of de rage ook oversloeg naar het vaste land, is onduidelijk. Hoe dan ook, in het Birmingham Museum of Art (VS, Alabama) is nu een privé-verzameling van zo’n honderd achttiende-eeuwse smachtende ogen te bewonderen (Look of Love).

Er is ook een catalogus over gemaakt: The Look of Love: Eye Miniatures from the Skier Collection (prijs $ 35). Voor mooie oogjes op het web: klik hier en hier.

Het grootse verleden van Rotsoord

donderdag 16 februari 2012 - De Stichting Historische Kring Tolsteeg-Hoograven organiseert op zaterdag 3 maart een publieksdag in de Bibliotheek op het Smaragdplein te Utrecht (11-12.30 uur) over Rotsoord: het enorme buiten naast Rotsenburg, waar Weyerman een tijdje heeft gewoond.

‘Treedt binnen’, nodigt HKTH belangstellenden uit. ‘U bent te gast in opeenvolgende werelden uiteenlopend van aristocratie tot muursteentjesmaker.’ Onderwerpen zijn:

• Van Oort en de levering van tegeltableaus aan kloosterkerken te Lissabon vóór 1700.
• Rotsoords imitatiemarmer: De opkomst en de ondergang van de namaakindustrie.
• François van Oort en zijn hilarische Utrechtse Vrede-dichtbundel uit 1713.
• De spectaculaire bruiloft van 1735 incl. gedetailleerde beschrijving van in- en exterieur.
• De excentrieke zonderling en kannunik Abraham Keer en zijn opzienbarende experimenten.
• Tegelfabrikant Schillemans, Bernulphus-gildelid en hofleverancier van Tepe en Mengelberg.
• De meest boeiende anekdotes betreffende alle opeenvolgende bewoners van dit Oord.

¶ Er is ook een expositie over Rotsoord in de bibliotheek. Te zien van 2 maart tot en met 31 maart 2012.

Van der Helst was een vrolijke kabouter

woensdag 15 februari 2012 – Citaat uit Weyermans Konst-schilders: ‘Die Bartholomeus vander Helst woonde tot Amsterdam in de Doelenstraat, en was een vrolyke Kabouter, die liever onder zyn Fles zat, als onder de Disciplyn, en die zo min genêgen was om een speelreys te doen naar Italien, als Jakob Campo Weyerman, den Auteur van de drie Boekdeelen van de Нistorie des Pausdoms, gezint is om den Paus van Romen een kompliment te gaan maaken. Voor de rest leefde hy wel en vrolyk, won veel en verteerde niet minder [...].’

¶ Dit citaat is ter gelegenheid van het proefschrift Bartholomeus van der Helst (ca. 1613-1670). Een studie naar zijn leven en werk van Judith van Gent. Zwolle, WBooks 2011. 2 delen. ISBN 978-90-400-7805-7. Prijs (geb.) € 89.50. Full text online raadpleegbaar per 02-02-2013. Meer info op Igitur van de UU. Zie ook de blog van Judith van Gent.

Moderne mimesis

dinsdag 14 februari 2012 - Shawn Huckins combineert in zijn kunstwerken de 18e met de 21ste eeuw. Hij schildert afbeeldingen van historische figuren na en voegt daar typische twitter- en sms-taal aan toe. Op het eerste gezicht lijkt het vooral humoristisch, maar het zegt ook wat over de manier waarop wij toen en nu communiceren. Aldus de website Mixed Grill.

De bijna vergeten Anthonie Heinsius (1641–1720) heeft zich nooit laten portretteren, zo bescheiden was hij. Toch was het deze man, die de Nederlandse Republiek naar de Vrede van Utrecht leidde. Daarmee kwam een einde aan het langste en meest kostbare conflict dat dit land had uit te vechten met het agressieve Frankrijk. Alsnog een portret voor Heinsius. Geschiedenis van de Vrede van Utrecht, van Cees Andriesse, is een geromantiseerde biografie, vorig jaar verschenen bij de Walburg Pers.

Naar aanleiding van een ouder bericht over historische buitenplaatsen (zie hieronder): de website buitenplaatsen in Nederland bevat veel historische informatie over de fraaie pandjes.

De onkreukbare VOC-baas Falck

maandag 13 februari 2012 - Vorige week verscheen het proefschrift ‘Zonder eigen gewinne en glorie’. Mr. Iman Wilhelm Falck (1736-1785), gouverneur en directeur van Ceylon en Onderhorigheden.

De biografie is gebaseerd op vele herontdekte archieven en geeft een interessant beeld van zijn leven als diplomaat. Ook lees je er over de familieachtergronden van deze onkreukbare VOC-man, en over de netwerken en intriges om hem heen.

Falck verhuisde als jongeling van Ceylon naar Utrecht, zo meldt de website van de uitgever. Daar begon hij aan een studie rechten. Hij koos echter niet voor een bestuurlijke loopbaan in de Republiek, maar voor een ongewisse carrière in Azië.

In 1765 werd hij benoemd tot gouverneur van de VOC-vestiging Ceylon. Daar maakte hij een einde aan de oorlog met het binnenlandse koninkrijk Kandy. Gedurende twintig jaar toonde hij een eigenzinnige visie op de te volgen politiek ten opzichte van de opdringende Britse macht in India.

¶ Frits van Dulm, Zonder eigen gewinne en glorie. Hilversum, Verloren 2012. ISBN 9789087042738. 453 blzz. Prijs € 45.

Moord en doodslag in Leersum

zondag 12 februari 2012 –  In een achttiende-eeuws huis in Amersfoort trof men onlangs diverse opgerolde paperassen aan, die eeuwenlang hadden gediend als tochtstrip. De paperassen blijken onder andere betrekking te hebben op een bloederig voorval uit 1739. Dit meldt de website van Archief Eemland.

Het zou gaan om een moord, gepleegd na een vechtpartij in Leersum. De drossaard van deze plaats vraagt in een brief (onderdeel van de tochtstrip) een plaats aan voor de moordenaar in de vrijstad IJsselstein.

De verdachte is Teunis Dirkse Woudenberg. Een veelpleger. Een messentrekker. In een Leersumse herberg kreeg hij het aan de stok met schaapherder Gerrit Pieterse Cruijff. De ruzie mondde uit in een ordinaire steekpartij waarbij de schaapherder het loodje legde.

Het was geen moord maar noodweer, zo lijkt de drossaard te hebben gedacht. Of had hij medelijden met het gezin van Teunis, dat alleen zou achterblijven als Teunis in het cachot werd opgeborgen? Hoe dan ook, de drossaard vraagt in een brief aan zijn collega van IJsselstein of Teunis en zijn gezin in deze vrijplaats mogen wonen. Een opmerkelijk verzoek want IJsselstein herbergt voornamelijk bankroetiers, flessentrekkers en andere witteboordencriminelen. Geen messentrekkers.

¶ Lees het hele verhaal over Teunis-met-de-losse-handjes: Hans van Deukeren, ‘Criminaliteit en rechtspraak in Leersum in de achttiende eeuw‘, in: Hoetwas 2005.

27 complimenten voor website JCW

zaterdag 11 februari 2012 – De Geschiedenis Online Prijs 2011 kent een juryprijs en een publieksprijs. Twee kansen dus voor de website JCW. Maar helaas. De jury heeft inmiddels een shortlist opgesteld waarop weyerman.nl niet voorkomt. Voor de publieksprijs is een lijst opgesteld van websites die heel veel stemmen wisten binnen te halen. Ook daar zit weyerman.nl niet bij.

Jammer dus. Maar het bestuur van de stichting JCW is wel ingenomen met alle complimenten die ze van campisten, lezers, gluurders en reaguurders mocht ontvangen. Dank dus voor al deze stemmen! Hieronder staan ze nog eens opgesomd. Voor het bestuur zijn ze stuk voor stuk een aanmoediging om de website levendig te houden!

• Per ongeluk gevonden, maar wat een plezier.
• Mooie heldere website met bijzondere toegangen op de Nederlandse historische letterkunde
• Mooi vormgegeven, interessante nieuwtjes, en een levende site waar geen maandenlang hetzelfde berichtje op blijft staan!
• Geeft veel informatie en is aantrekkelijk voor iedereen die een dwarse wetenschapper is.
• De Weijermanstichting brengt de achttiende eeuw op een leuke en interessante manier tot leven.
• Heel goede site – relevant en up to date!
• Uitstekende website met veel informatie over de achttiende eeuw. Er wordt ook aandacht geschonken aan nieuwe publicaties en tentoonstellingen.
• Zeer overzichtelijk. Interessante nieuwtjes en praktische verwijzingen.
• Lichtvoetig en verrassend actueel voor een site over de 18de eeuw
• Zeer informatief, ziet er aantrekkelijk uit en straalt groot enthousiasme voor deze materie uit. Bovendien acht ik het zeer belangrijk dat al deze informatie over de 18de eeuw zo goed bereikbaar is – ook – voor een niet-oud publiek.
• Mooie duidelijke, met liefde gemaakte, website
• Interessante website.
• Ga zo door!!!
• Goed overzichtelijk, duidelijk uitgelegd
• Het is een leuke en duidelijke site!!!
• Schiiterende website! Zelfs voor een leek.
• Informatie over de rafelrandjes van het verleden!
• Niet alleen degelijke informatie over de naamgever en de eigen activiteiten, maar ook goede links, en interessante informatie over publicaties en activiteiten die aan de hele achttiende eeuw raken.
• Actueel, verrassend en onderhoudend
• De website volgt de historische actualiteit met scherpte en internationalisme, passend bij de naamgever van de site. De site is informatief, maar schroomt niet te oordelen.
• Regelmatig onderhoudende nieuwe items
• De website is prettig en overzichtelijk en betreft een tegendraadse auteur uit de achttiende eeuw die naast de ‘usual suspects’ uit die tijd (denk aan Justus van Effen) alle aandacht verdient.
• Continu boeiend…
• Zeer informatief. Onderhoudend. Van onschatbare waarde voor de kennis over de periode van de Verlichting. Zowel voor historici, als kunsthistorici en Neerlandici uitermate interessant! Zie natuurlijk ook de bijgaande weblog van Herkauwer (die helaas i.v.m. voortijdig overlijden André Hanou is beëindigd).
• Een uitstekende website, gericht op de bestudering, niet alleen van de naamgever Weyerman, maar van de geschiedenis, kunst en literatuur van de gehele achttiende eeuw. Dit komt mede door de actualiteit en diversiteit van de op de startpagina bijgehouden signaleringen.
• Mooie, goed vormgegeven website met adequate en actuele informatie over 18e eeuwse cultuur in Nederland.
• Informatieve website, met veel nieuws over de 18e eeuw!

Het beroemde katje van de Kinderdijk

vrijdag 10 februari 2012 – De kat van het 18e-eeuwse Huis te Kinderdijk staat weer op de wieg. Het houten diertje verwijst naar de legende van Beatrix, tijdens de Sint Elisabethvloed in 1421.

De legende leert dat een wiegje met baby tijdens de verschrikkelijke overstroming door het woeste water werd meegevoerd. Het wiegje dreigde steeds om te slaan. Maar het katje sprong alsmaar heen en weer en hield daarmee de wieg in evenwicht. Hierdoor bracht klein Trixje het er levend van af. Dit alles zou hebben plaatsgevonden op de plek waar nu Huis te Kinderdijk staat.

Het katje was zomer 2011 van de gevel gevallen. Het verloor daarbij zijn achterlijf en een oortje. De kat is inmiddels gerestaureerd en siert sinds kort opnieuw de gevel van het monumentale Alblasserdamse huis.

Historische buitenplaatsen

donderdag 9 februari 2012 – De Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012 wil het grote publiek bekend maken met historische buitenplaatsen en daarmee aandacht vragen voor het behoud van dit culturele erfgoed. Telde Nederland in vroegere eeuwen zo’n 6000 grote buitenplaatsen, nu staat daar nog slechts 10 procent van overeind.

Neem de buitenplaats Wolff en Hoeck (Wolven- hoek, Wolvenhoeck, Wolffswijck), in de Purmer. Vondel logeerde er vaak. Het schilderij dat hier wordt afgebeeld is in 1678 gemaakt door Jan van der Heyden. Van het bouwwerk is anno 2012 echter weinig meer terug te vinden.

De website van de stichting bevat een inventarisatie van de buitenplaatsen in Nederland. Je leest er ook welke openbaar toegankelijk zijn. Je leest er over tuinen en parken. En je leest er over de activiteiten in het kader van Het Jaar van de Historische Buitenplaatsen.

Zo wordt er op 11 februari een rondleiding verzorgd door het park van Huis te Manpad, Heemstede. Een van oorsprong zeventiende-eeuwse buitenplaats die lange tijd in bezit is geweest van de familie Van Lennep.

Biografieën van kanjers uit 1780-1830

dinsdag 7 februari 2012 - Bij Huygens ING is het Biografisch Woordenboek van Nederland in de maak. Het werk bestaat al jaren, maar was altijd gericht op de 20ste eeuw.

Citaat van de website: ‘Nadat er in de loop der jaren 2071 minibiografieën van in hoofdzaak twintigste-eeuwers waren gepubliceerd, werd in 2008 besloten hiermee voorlopig te stoppen en de aandacht te richten op een verder teruggelegen verleden. Daarbij werd gekozen voor het tijdvak 1780-1830.’

Pieter van Wissing heeft zojuist voor BWN een lemma geschreven over Joan Derk baron van der Capellen tot de Poll, nadat hij ook al een tekst aangeleverd had over Pieter van Woensel. Peet Theeuwen leverde het lemma over, hoe kan het ook anders, Pieter ‘t Hoen.

Het BWN is een ambitieus project, al laat de groslijst daar nog weinig van blijken. Het aantal lemmata dat nu online staat, is nog erg beperkt (zo’n 50 stuks) maar ze zijn stuk voor stuk wel al zeer de moeite waard. Neem Eveline Koolhaas’ biografie van de schilder Charles Howard Hodges. Geboren in Londen maar sinds 1792 werkzaam in de Republiek. Een minibio die honderd keer beter is dan het vluggertje van wikipedia.

Bredase criminelen

maandag 6 februari 2012 – Adriaan van Campen staat te boek als de beruchtste misdadiger in de Bredase stadshistorie. Vrijwel iedere Bredanaar kent in grote lijnen het verhaal – of toch op z’n minst de naam – van de afperser die met zijn brandbrieven de 18e-eeuwse Baronie van Breda jarenlang d’n duvel aandeed. Waarna hij op zaterdag 17 april 1787 in duizend pijnen op de Grote Markt stierf.

Dit staat te lezen in het artikel ’18e-eeuws verhaal van wraak en weerwraak’ (BN De Stem, 1 februari jl.). Kennelijk heeft Breda meer afpersers voortgebracht dan de minstens zo beruchte Bredanaar: Jacob Campo Weyerman. Diens lot is bekend. Niet geradbraakt, niet onthoofd, maar wel levenslang.

225 jaar na dato wordt van de boosaardige werken van Adriaan van Campen en zijn ook voor zijn tijd zware straf nog steeds verhaald. Het lugubere jubileum is de aanleiding voor een boekuitgave en een expositie. Het boek is geschreven door de 80-jarige nazaat van Van Campen, Karel van Campen. Het eerste exemplaar wordt op 12 maart bij Van Kemenade & Hollaers gepresenteerd.

Er is ook een kleine tentoonstelling aan de boef gewijd. De expositie, samengesteld uit eigen materiaal en bruiklenen van Breda’s Museum, is sinds 5 februari jl. te bezichtigen in heemkundig museum Paulus van Daesdonck in Ulvenhout (Pennendijk 1).

¶ Kijk hier naar een erg aardig filmpje naar aanleiding van het boek en de tentoonstelling over Adriaan van Campen. En lees ook: J. van Haastert, ‘Adriaan van Campen, de beruchtste misdadiger uit de criminele geschiedenis van Breda’ in: Jaarboek ‘de Oranjeboom’ nr. 27 (1974).

Criminaliteit en justitie

zondag 5 februari 2012 - Zojuist verscheen bij antiquariaat Van der Steur catalogus 34: Criminaliteit en justitie. Een megacatalogus, feestelijk gepresenteerd in het stadhuis van Haarlem. (Een uitgebreid verslag van de presentatie vind je hier).

Het is een genoegen om het lijvige boekwerk door te bladeren, zoveel interessante en verleidelijke titels kun je erin vinden. Overigens niet alleen uit de 18e eeuw. Ook 17e-, 19e- en 20ste-eeuwse titels kom je erin tegen.

De 3500 titelbeschrijvingen bevatten een schat aan details. Het begrip ‘criminaliteit’ is in deze catalogus ruim genomen; daarom zijn ook publicaties verwerkt over zigeuners, homo’s, afvallige predikanten en dergelijke: groepen die indertijd door sommigen als crimineel werden beoordeeld (Neder-L).

De catalogus is van hetzelfde formaat & omvang als de vorige: 51 pagina’s illustraties, 655 pagina’s met titels. Registers ontbreken, maar dat wordt verantwoord: ‘Reden is dat deze catalogus via onze website op alle woorden te doorzoeken is.’

Handige internetgids voor geschiedvorsers

zaterdag 4 februari 2012 - Hij heeft zijn best gedaan, schrijft Erik Hennekam enigszins verontschuldigend bij de nieuwste versie van zijn internetgids. De gids is lang niet volledig.

Maar dat laatste deert niet. Want hoewel de gids vooral bestemd is voor genealogen, kunnen andere geschiedvorsers er evenzeer hun voordeel mee doen. Ze bevat veel links naar handige websites.

Een van de vele nuttige tips betreft bijvoorbeeld de website Gahetna.nl van het Nationaal Archief. Daar staan de scans van de Doop-, Trouw- en Begraafregisters van Zuid-Holland online.

Leesvoer voor mensen die liever binnenblijven als de temperatuur daalt onder nul

donderdag 2 februari 2012 – Het Jaarboek Oud Utrecht 2011 bevat een keur aan interessante artikelen, dit keer over Stichtse bestuurders van 1747 tot en met 1848. Niet online raadpleegbaar, maar wel te koop en/of te leen. Voor de inhoudsopgave zie de website.

Bij Verloren schijnt vorig jaar te zijn verschenen de bundel Overheidsfinanciën tijdens de Republiek en het Koninkrijk, 1600-1850. Onder redactie van Henk Boels. In maart 2012 komt er een geïllustreerde editie. Onduidelijke info. Hoe dan ook laten de artikelen zien hoe de regio’s binnen de Republiek de gaten in hun begroting proberen te dichten. Actueel thema.

Erik van der Doe, Perry Moree en Dirk Tang tekenen gedrieën voor de uitgave De gekaapte Kaper. Brieven en scheepspapieren uit de Europese handelsvaart. Uitgegeven door de Walburg Pers, Serie Sailing Letters Journaal (2011). Het boek is gewijd aan de Europese vaart, met onder andere verhalen over de handel op Riga, Turkije en Marokko, walvisvaart en kreeftenhandel. Gebonden, geïllustreerd, en dat voor € 19,95.

Voor berichten van januari 2012, klik hier.