‘Er gebeuren vreemde dingen in Spanje’ en de ontsporing van de kalender

69 maart, 34 april, 43 april en 56 april bij Gogol en France Post-Tydinge (1706)

woesdag 3 mei 2017 – Op 5 december laat Gogol de ambtenaar Aksénti Iwánowitsj in zijn dagboek, nadien het dagboek van een krankzinnige, noteren dat de gebeurtenissen in het verre Spanje hem verbazen. Er is niemand voor de troon. Geen koning beschikbaar. Hoe is dat mogelijk?

De situatie lijkt op die aan de vooravond van Spaanse Successieoorlog (1701-1713). Karel II, de Spaanse koning, sterft in 1700, een jaar na de dood van diens beoogde troonopvolger. In het testament, dat hij in alle haast moet aanpassen, wijst hij de hertog van Anjou aan als nieuwe troonopvolger. Netjes geregeld, ware het niet dat deze hertog ook Filips van Bourbon is, de kleinzoon van Lodewijk XIV. Die dreigende uitbreiding van de invloedsfeer van de Zonnekoning is voor de omringende landen onaanvaardbaar. Oorlog!

Willem III maakt nog wel het begin van deze oorlog mee, maar al snel haakt als leider van de geallieerde legers af. Hij valt van zijn paard, in maart 1702 overlijdt hij aan de gevolgen ervan. De strijd, nu voortgezet door anderen, wordt vooral uitgevochten in de Spaanse Nederlanden. Soms is de oorlog dichtbij de Republiek, in Ekeren, maar meestal botsen de legers ten zuiden en westen van Brussel. In de Republiek leeft het publiek, ondanks de afstand en het vreemde strijdtoneel, hartstochtelijk mee. Wordt er een veldslag gewonnen, dan wordt God geprezen en de legerleiding gefeliciteerd. Leedvermaak reserveert men voor de verliezers. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Voetnoot (7)

Meiviering in Londen

maandag 1 mei 2017 – Ook al doen veel passages die Weyerman over Engeland geschreven heeft levensecht aan, een hard bewijs dat hij werkelijk in Engeland geweest is, is nog niet gevonden.

Een van die geloofwaardige passages staat in deel I van de Echo des Weerelds, aflevering 46 van 2 september 1726 (op p. 365-366 – dank aan Jan Bruggeman die mij op deze tekst wees).

Eenmaal wandelde ik in de *Strand na by den Meyboom, toen ik een Bedelaar die als een Spanjaart gemantelt was, een paar Savoykoolen zag bedingen by een Groenwyfs Bank.

*Een Straat in de Voorstad van Londen, daar ruym zo veel Passagie is als op de Beenschopperstraat, binnen de Stad van Ysselstyn.

De Strand is nog steeds een bijzonder drukke straat, en de Benschopperstraat in IJsselstein nog steeds niet …

Weyerman loopt over de Strand met zijn vriend Sr. Peters, de Antwerpenaar die stoffen schilderde op schilderijen van Kneller, en over wie hij op meer plaatsen in zijn werk vertelt. Ze ontmoeten een bedelaar, en Weyerman noemt onder andere nog Drury Lane, en Long Acre met de drankgelegenheden het Egelverken en de Koninglyken Eykenboom. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Merkwaardig (week 18)

zondag 30 april 2017 – Dankzij Google Alerts en diverse tipgevers komen er iedere week nogal wat websites voorbij met opmerkelijke berichten over de lange 18e eeuw. De oogst van deze week is zoals altijd een allegaartje en gaat vergezeld van een afbeelding van de boekenwereld. Deze keer is het een afbeelding van de Engelse illustrator Jonathan Wolstenholme, bekend om zijn boekenanimaties. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Voetnoot (6)

De Engelse ridders Francis Massam en John Vanbrugh

Sir John Vanbrugh, geportretteerd door Godfried Kneller

donderdag 27 april 2017 – In de vorige voetnoot schreef ik dat mijn pogingen om te traceren uit welke kranten Weyerman zijn nieuws haalde, wisselend succes hadden. Vandaag heb ik een passage waar de herkomst wél eenduidig aan te wijzen lijkt te zijn.

In de Amsterdamschen Hermes deel 2, nummer 27 (30 maart 1723) bespreekt Weyerman enige COURANT-STOF. Een van zijn overpeinzingen luidt:

Londen. De Ridder Francis Massam is alhier overleeden, in den ouderdom van 82 jaaren. O dat is een groot jammer! Zegt Hermes, want zo hy zyn leevens pikdraat had uitgerekt tot zes- en tachtig jaaren, dan zou broêr Felix hem hebben doen kraamen van een Dochter, gelyk als hy een oude Vrouw van +Aresso, heeft doen bevallen van een zoon.

Vide de Leidsche Courant van den 8. Maart 1723.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Zwaar op de maag

De Italiaanse steneneter Francis Batalia.

dinsdag 25 april 2017 – De verhouding tussen mens, maag en steen is gevarieerd. Van oudsher kennen we de keisnijders op schilderijen zoals die van Bosch en Breughel. Vaardige lieden die met geslepen mes in het openbaar op de kermis een denkbeeldige steen uit iemands hoofd verwijderden. Daarnaast waren er de specialisten die nierstenen wisten op te sporen en zonder verdoving uit blaas of pisbuis verwijderden. In dergelijke gevallen is de steen of kei een hinderlijk voorwerp dat men liever kwijt dan rijk was.

Het omgekeerde komt ook voor. Dat mag blijken uit het artikel van Thomas Morris, ‘The stone-swallower’, waarnaar verwezen wordt in Merkwaardig (week 16) van dit jaar. Morris beschrijft de pijnlijke geschiedenis van ene Thomas Gobsill die, al drie jaar lang ‘extremely tortured by wind’, het advies kreeg om ronde witte kiezels te slikken. Het tragische verhaal staat in het handboek de Complete Family Physician, dat voor het eerst werd gepubliceerd in 1781.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Merkwaardig (week 17)

zondag 23 april 2017 – Dankzij Google Alerts en diverse tipgevers komen er iedere week nogal wat websites voorbij met opmerkelijke berichten over de lange 18e eeuw. De oogst van deze week is zoals altijd een allegaartje en gaat vergezeld van een afbeelding van de boekenwereld. Deze keer is het een interieur van een voor mij onbekende 18e-eeuwse bibliotheek. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Één reactie

Meertaligheid in woord en klank

De uitdagingen van een (Zuid-)Nederlandse literatuurgeschiedenis

vrijdag 21 april 2017 – Enige tijd geleden schreef Peter Altena op deze site over de nieuwe literatuurgeschiedenis over de Zuidelijke Nederlanden in de achttiende eeuwDe weg naar het binnenland van Tom Verschaffel. Op vrijdag 5 mei a.s. organiseert de Werkgroep 18e Eeuw naar aanleiding van de verschijning van dit boek een avond met lezingen, discussie en muziek in Museum Vleeshuis | Klank van de Stad te Antwerpen.

De avond draait rondom een van de centrale kwesties uit het boek van Verschaffel: de meertaligheid van de (literaire) cultuur in de Zuidelijke Nederlanden. Verschaffel zelf zal in een lezing zijn gedachten hierover uiteenzetten en vervolgens in debat gaan met experts die vanuit verschillende perspectieven hun licht werpen op de kwestie: Kornee van der Haven (UGent), Gijsbert Rutten (Universiteit Leiden) en Jan Herman (KU Leuven).

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Revolutionaire rede?

Bij een heruitgave van Gerard Noodt

woensdag 19 april 2017 – In Nederland wordt Gerard Noodt (1647-1725) beter gekend dan gelezen. Dat klinkt dan zelfs nog te mooi: hij wordt iets beter gekend dan helemaal niet gelezen. In 1988 publiceerde Govaert van den Bergh een monografie over Noodts leven en werk, in het Engels, en nadien voerde Jonathan Israel hem met ere op in de galerij van Nederlandse verlichte geesten.

In de in Nederland beoefende ‘dix-huitièmistique’ kom je Noodt zelden tegen. In Nijmegen, de stad waar hij werd geboren, heb je een Gerard Noodtstraat – ik ken zelfs iemand die er woont – en een naar Noodt genoemd rechtshistorisch instituut – ik ken iemand die daar werkte. Dat heeft er niet geleid tot grote erkentelijkheid of faam.

Des te opmerkelijker is daarom de editie van Noodts redevoering uit 1699 Over de souvereiniteit van het volk. In de uitgave, deel 21 van Elseviers Politieke Bibliotheek, volgt op de verhelderende en actualiserende inleiding van Arendo Joustra, de door Hans van Cuijlenborg verzorgde vertaling van de rede én in facsimile de oorspronkelijke tekst De jure summi imperii et lege regia. Het boekje moet € 14,95 kosten, wat eigenlijk grenst aan gratis. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | 3 Reacties

Merkwaardig (week 16)

zondag 16 april 2017 – Dankzij Google Alerts en diverse tipgevers komen er iedere week nogal wat websites voorbij met opmerkelijke berichten over de lange 18e eeuw. De oogst van deze week is zoals altijd een allegaartje en gaat vergezeld van een afbeelding van de boekenwereld. Deze keer is het de Biblioteca Joanina in Coimbra. Deze universiteitsbibliotheek draagt de naam van koning João V, die begin 18e eeuw opdracht gaf tot het bouwen van deze ‘meest spectaculaire bibliotheek van de wereld’. Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Reisverslagen uit de anonimiteit (2)

Een reisje door Gelderland

Sonsbeek (Foto: Michiel Verbeek).

woensdag 12 april 2017  Eerder schreef ik over enkele aangetroffen reisbeschrijvingen, zogenoemde verdwaalde stukken in het archief van De Gelderse Bloem en beloofde er nog een. Bij dezen.

Ruim een reisweek – van 2 juni tot 11 juni 1797 – had ene Charles Watering nodig om Geldersen, Hollanders en Klevenaren te karakteriseren. Vier pagina’s regelmatig handschrift voldeden.

Lees verder

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen